NS is niet alles

“Nothing in Biology Makes Sense Except in the Light of Evolution” , het overbekende citaat van Theodosius Dobzhansky uit 1973, blijft geldig ondanks de steeds luider wordende stemmen van critici van het reductionistische denken. Over het proces is bijna iedereen het wel eens, maar de mechanismen die dat proces sturen worden alleen maar onduidelijker. De gene-centered view van Dawkins en consorten komt steeds meer en overtuigender onder druk te staan. De Altenbergconferentie uit 2008 heeft nauwelijks aandacht gekregen, maar zoals zo vaak komen er na de overweldigende aandacht voor Darwin in het Darwin-jaar tegenkrachten los en komt er hopelijk een kritische discussie op gang zonder dat elk kritisch geluid in het kamp der creationisten wordt geplaatst (1). Toen Michael Ruse reageerde op het provocerende artikel van Jerry Fodor “Why Pigs Don’t Have Wings” uit 2007, met de opmerking dat het om politieke, niet om wetenschappelijke redenen slecht was om zulke kritiek te uiten, aangezien dat koren op de molen van de creationisten was, kreeg je vanzelf het gevoel dat een tamelijk benauwende visie op evolutie zelf een dogma was geworden.

De even scherpe als humoristische Mary Midgley begon haar “Evolution as a religion” uit 2002 met de woorden: “The theory of evolution is not just an inert piece of theoretical science.” Zij was ook onder de eersten die gericht kritiek leverden op E.O. Wilsons “Sociobiology” (1975) en Dawkins’ The Selfish Gene” (1976) in haar boeiende “Beast and Man” (1978, 1995). En iedereen die iets van het werk van bijvoorbeeld Richard Lewontin of Stephen Jay Gould kent, weet al heel lang dat het niet zo simpel is als sommige biologen ons willen doen geloven. Zoals de vroege aanhangers van de – moderne – epigenetica vanaf de jaren zeventig van de vorige eeuw werden verketterd (97% van ons DNA was toen junk-DNA volgens de gangbare opvatting), net als wetenschappers die het belang van de interactie met microben onderzochten. De mens zien als deel van een onontwarbaar samenspel in wat we graag “natuur” noemen, is voor velen nog steeds moeilijk te pruimen. Liever zien we onszelf als toch eigenlijk anders en hard op weg om onszelf geheel buiten die natuur te plaatsen. Een kwestie van tijd, niet van principe. Het probleem daarmee is natuurlijk dat wij zelf de normen vastleggen en daarmee onontkoombaar in een cirkelredenering terechtkomen, niet veel anders die van gelovigen die zich beroepen op god of bijbel. Een poging tot beschouwen van buitenaf zou eerder iets opleveren als de uitspraak van Helena Cronin: “There is nothing unique about being unique”.

De vruchtbare aarde is gemaakt door wormen en papegaaivissen scheppen eilanden en hagelwitte stranden. Wij zijn ondanks onze complexe hersenen volledig afhankelijk van juist die levensvormen die Aristoteles aan de voet van de ladder zou plaatsen. De paradox is dus dat wij niet zozeer de aarde aan het vernietigen zijn met onze paranoia van dominantie over de natuur, maar onszelf – het leven op aarde overleeft ons wel. Veel darwinisten zijn het er over eens dat het sociaal-darwinisme gebaseerd is op een verkeerde interpretatie van het proces van natuurlijke selectie (Darwin verzette zich tegen alle aandacht die uitging naar natuurlijke selectie ten koste van andere factoren van evolutie).  Merkwaardig genoeg zijn er toch nog veel evolutiebiologen die geen rekening willen houden met het feit dat het darwinisme zelf misschien een verkeerde interpretatie van evolutie is. Reductionisme is als populisme in de politiek: het stelt complexe systemen voor als een verzameling hapklare, overzichtelijke brokken. Dat een wijziging in een onderdeel onvoorspelbare gevolgen kan hebben voor het systeem als geheel houden ze wijselijk verborgen. Het zal ongetwijfeld te maken hebben met het feit dat evolutiefilosofen commercieel minder interessant zijn dan bijvoorbeeld de prinsen van POP EP, zoals Pinker en Miller. Het ideaal van consilience dat Wilson voor ogen stond is bij lange na nog niet gehaald. Vanuit elk vakgebied worden deelgebiedjes van het leven voorgesteld als belangrijker dan de rest. Zowel de wetenschap als de ethiek zou er bij gebaat zijn meer in continuïteiten te denken dan in afgebakende hokjes. Huidskleur, seksuele geaardheid, agressie e.d. zouden dan misschien eindelijk gezien kunnen worden als tamelijk willekeurige punten op een spectrum, in plaats van als waarden die een toevallige politieke macht in het zadel moeten houden.

Deze pagina zal ik regelmatig bijwerken met namen van boeken die volgens mij een zinnige bijdrage kunnen leveren aan de theorievorming.

Noten:
Zie bijvoorbeeld Gert Korthofs bespreking van W.J. Dempsters “Evolutionary concepts in the nineteenth century” uit 1997 en van Jerry Fodors  “What Darwin got Wrong” uit 2010. In beide gevallen is het kennelijk nodig om uit te leggen dat het niet om creationisten gaat.

Books & Articles
1Natural Selection and Patrick MatthewW. J. Dempster1996Book
2It's Not Darwin's or Wallace's TheoryMilton Wainwright2008Article
3Beast and ManMary Midgley1978, 1995Book
4The Darwin LegendHiram Caton2007Article
5Not in Our GenesRichard Lewontin1984Book
6The Altenberg 16: An Exposé of the Evolution IndustrySuzan Mazur2010Book
7Evolution in Four DimensionsEva Jablonka & Marion Lamb2005Book
8The Spandrels of San Marco and the Panglossian Paradigm: A Critique of the Adaptationist ProgrammeStephen Jay Gould and Richard C. Lewontin1979Article
9The Age of Empathy: Nature's Lessons for a Kinder SocietyFrans de Waal2009Book
10What Darwin Got WrongJerry Fodor2010Book
11The Genial Gene: Deconstructing Darwinian SelfishnessJoan E. Roughgarden2009Book
12The Selfish Genius: How Richard Dawkins Rewrote Darwin's LegacyFern Elsdon-Baker2009Book
13Darwinism: The Refutation of a MythSoren Lovtrup1987Book
14Developmental Plasticity and EvolutionMary Jane West-Eberhard2003Book
15THE EFFEMINATE SHEEP AND OTHER PROBLEMS WITH DARWINIAN SEXUAL SELECTIONSEED (Joan Roughgarden)2006Article
16Recent discoveries about how genes interact are changing the way we think about evolutionGareth Cook (Boston Globe)2006Article
17Future Darwinism- Epigenetics and The Lamarckian ParadigmDavid Tow2010Article
18lAccidental origins: Where species come fromBob Holmes/Mark Pagel NewScientist2010Article


2 comments for “NS is niet alles

  1. Egbert Talens, Zutphen
    April 23, 2014 at 3:10 pm

    Het woord ‘wijzing’ in de zevende zin van de derde alinea, moet een vergissing zijn; ongetwijfeld is ‘wijziging’ de bedoeling, en het lijkt mij zinvol die correctie aan te brengen. Als dit klopt, en die correctie c.q. wijziging is aangebracht, kan deze reactie weer verwijderd worden. Een suggestie.

    Deze materie is niet mijn (kennis)gebied, maar heeft zeer zeker mijn grote interesse, vooral dan als geloofszaken — doorgaans incorrect aangeduid met religie of, nóg erger, religies — er mee in verband worden gebracht; terwijl ook godsdienstzaken niet tot mijn (kennis)gebied behoren. Zoiets komt wel vaker voor; dat zaken die niet specifiek tot iemands vakgebied behoren, intensief worden gevolgd, bekeken en tot op zekere hoogte bestudeerd. Zoals in mijn geval, als gevolg van het feit dat ik destijds, als vrijwilliger, door de SNV (Stichting Nederlandse Vrijwilligers) voor twee jaar werd uitgezonden naar het Midden-Oosten, om te werken aan scholen die door de VN — via de UNRWA — waren opgezet en werden gerund, ten behoeve van (kinderen van ) Palestijnse vluchtelingen. Daarná begon mijn speurtocht naar (de) achterliggende gegevens ter zake van het conflict Israel-Palestina, en eigenlijk is aan die speurtocht nog steeds geen einde gekomen. Hobby-isme? Nee, veel eerder een heilig moeten, in het belang van de slachtoffers van het politiek-zionistische project ‘der Judenstaat’. Palestijnse, maar misschien nog wel eerder Joodse slachtoffers…

    • April 24, 2014 at 10:43 am

      Ja, dat was een foutje. Het is aangepast. Dank voor de oplettendheid.

Uw reactie