Nieuw jaar, nieuwe kansen?

De Europese leiders zijn somber over dit nieuwe jaar. De sociale onrust in de Arabische landen, de financiële crisis in het Westen, het vertrouwen in de democratie dat steeds verder afbrokkelt, de toenemende spanning rond Iran, de opkomst (of beter gezegd terugkomst) van China, de groter wordende invloed van extreem rechts op de politiek in westerse landen, de ingrediënten voor een keerpunt in de geschiedenis liggen voor ons uitgestald.

Om het jaar af te sluiten publiceerde de Daily Mail op 31 december een apocalyptisch artikel van Dominic Sandbrook: The spectre of 1932: How a loss of faith in politicians and democracy could make 2012 the most frightening year in living memory.

… as the eurozone slides towards disaster, the prospects for Europe have rarely been bleaker. Already the European elite have installed compliant technocratic governments in Greece and Italy, and with the markets now putting pressure on France, few observers can be optimistic that the Continent can avoid a total meltdown.

In een zo ontvlambare situatie, met zoveel mensen die om verschillende redenen ontevreden zijn, zowel in het Westen als in de Arabische landen, kunnen enkele verkeerde beslissingen grote gevolgen hebben.

The lesson of history is that tough times often reward the desperate and dangerous, from angry demagogues to anarchists and nationalists, from seething mobs to expansionist empires.

Niets uit het verleden wordt precies op die manier herhaald. Dat is meteen ook het gevaar. Het is makkelijk je te focussen op enkele extreme uitwassen van kwalijke regimes om dan te constateren dat die uitwassen hier niet zichtbaar zijn. Die cognitieve illusie komt voort uit de manier waarop wij de geschiedenis beschrijven: als een serie ijkpunten en niet als een langzaam, dynamisch proces waarbij stapje voor stapje een nieuwe situatie ontstaat. De idee van een onontkoombare oorzaak-gevolgrelatie ontstaat door het uitfilteren van alle ruis. Maar het is juist die ruis die op elk moment een andere uitkomst mogelijke maakt.

Noami Wolf beschrijft in haar boek The End of America hoe in een periode van een jaar of acht in de jaren dertig van de vorige eeuw een democratie in een dictatuur veranderde. En dat door middel van een tiental stappen in wet- en regelgeving, waardoor ook veel goedwillende mensen bijna onmerkbaar werden meegezogen in het verfoeilijke systeem. (Zie bijvoorbeeld haar artikel Fascist America, in 10 easy steps in The Guardian.)

Ook nu is het dus zaak te kijken naar wat er gebeurt en geen afwachtende houding aan te nemen. De signalen zijn er. Wachten totdat de kwaadaardige, ondemocratische krachten zich bewezen hebben is niet alleen dom, dat is politieke zelfmoord.

The experience of 1932 provides a desperately valuable lesson. As a result of the decisions taken in those 12 short months, millions of people later lost their lives.

In eigen huis

De gedoogconstructie met de PVV die om nog steeds onduidelijke redenen moest worden doorgevoerd, is onze bijdrage aan de crisis in een groter verband. Deze ondemocratische partij gijzelt de politiek in ons land en er is kennelijk geen politicus te vinden die moraal hoger inschat dan carrière. Ongezouten kritiek komt van cabaretiers en een enkele journalist. De internationale contacten met extreem-rechtse groeperingen en de Zionistische geldschieters zorgen ervoor dat onze rechtsstaat van buitenaf wordt aangevallen. Elke staatsvorm heeft zo z’n regels: iedereen begrijpt wel dat in een dictatuur democratische processen worden gefnuikt, ook al zijn we tegen de dictatuur, want dat is nu eenmaal hoe een dictatuur functioneert. Maar voor velen – politici niet uitgezonderd – lijkt democratie een soort natuurlijke staat te zijn waarin alles moet kunnen. Dit is natuurlijk kolder en alleen handig voor populisten die stemmen nodig hebben. Een echte democraat stemt op de meest democratische kandidaat, niet op zijn/haar eigen partij per se.
Karl Popper verwoordde het uitstekend:

‎Unlimited tolerance must lead to the disappearance of tolerance. If we extend unlimited tolerance even to those who are intolerant, if we are not prepared to defend a tolerant society against the onslaught of the intolerant, then the tolerant will be destroyed, and tolerance with them.

In een opiniestuk in de Volkskrant reageerde Thomas von der Dunk deze week op een oproep  of beter gezegd eis van Wilders (“Wilders wil…”) om alsnog excuses aan te bieden voor de passieve houding van de Nederlandse regering tijdens de Tweede Wereldoorlog ten aanzien van de jodenvervolgingen. Dit naar aanleiding van een boek van Manfred Gerstenfeld. Von der Dunk wijst er terecht op dat we momenteel lijken af te glijden naar een steeds verdere uitholling van de rechtsstaat en dat excuses voor samenwerking met anti-democratische partijen meer op zijn plaats zou zijn. Nog afgezien van het feit dat geen Jood die bij zijn verstand is geassocieerd zou willen worden met Gerstenfeld of Wilders, is er de afgelopen 65 jaar zoveel gebeurd waarvoor wij ons zouden moeten schamen, dat het beter is prioriteiten te stellen met de blik gericht op de nabije toekomst.

Ook Von der Dunk begrijpt als historicus dat het een stapsgewijs proces is:

Verloedering gaat namelijk sluipend, en de gewenning vervolgens snel. En na afloop vraagt men dan verbijsterd: hoe is het mogelijk, dat iedereen daarin zover is meegegaan?

De kern ligt bij het voortdurend de andere kant op kijken, bang voor de “stinkende wond” die de PVV is in de woorden van Von der Dunk.

Een dag na het stuk van Von der Dunk was er veel ophef over een bachelorscriptie van Henk Bovekerk, student Liberal Arts and Sciences aan de UvT. Het regionale dagblad De Stentor riep meteen iedereen op de scriptie te lezen: Lees de scriptie: ‘PVV is fascistisch’.
De conclusie van Bovekerk is ondubbelzinnig: “The PVV is a fascist party and its leader Geert Wilders is a fascist”.

Ik denk dat een democratie, gebaseerd op respect, openheid en altruïsme, altijd een weg kan vinden om problemen op te lossen. Of het nu om sociaal zwakkeren gaat, om de kunst, om het onderwijs, om etnische conflicten, of om het intomen van de graaicultuur en macht om de macht. Wat de saamhorigheid bedreigt is het netwerk van anti-democratische krachten, gecombineerd met karakterloze politici. We kunnen op eigen kracht en met een betrouwbaar moreel kompas tegenwicht bieden aan Breiviks extended family.
Zoals de grootste rampen stapje voor stapje naderbij kwamen, zo kunnen we ook stapje voor stapje zorgen voor een betere toekomst.

Engelbert Luitsz

4 comments for “Nieuw jaar, nieuwe kansen?

  1. January 7, 2012 at 4:57 pm

    De kracht van democratie is ook de zwakte, het op het oog enige model waarin verschillende minderheden in hun bestaan gewaarborgd zijn. Maar om nu te stellen dat democratie op respect, openheid en altruïsme gebaseerd is, denk van niet. Het is juist een kogelvrij vest tegen het gebrek daaraan. Een maatschappij gebaseerd op respect, openheid en altruïsme heeft geen model meer nodig, en geen partijen ook…
    Dat één van die partijen, die zoals iedere partij een beperkt belang in het vaandel heeft onder het mom van de ultieme waarheid, is inherent aan dit democratisch stelsel van ons. Het gevaar is idd dat we via democratische weg in een dictatuur verzeild raken, maar the point of no return is al gepasseerd. Want een partij zonder leden en gekozen voorzitter zou niet mee hebben mogen doen….

  2. January 7, 2012 at 5:40 pm

    Iemand als Richard Lewontin is ook niet zo optimistisch over de democratie. Volgens hem zijn de aristocratische elites vervangen door andere: de bankiers, de industriëlen, de lobby-groepen. Daar zit ook wel iets in. Zoals Chomsky herhaaldelijk heeft gezegd is het laatste wat de VS willen, democratie brengen. De illusie van de vrije keuze voor de kiezer is een ideaal middel voor de machthebbers om hun plannen verder uit te voeren.
    We moeten ons misschien focussen op die kwaliteiten die ik heb genoemd en kijken op welk bestel we dan uitkomen. Democratie ten koste van alles is net zo absurd als Stalinistisch communisme.

  3. January 8, 2012 at 11:42 am

    Democratie heeft ook zo zijn beperkingen. Werkt alleen als de samenleving verdeelt is en blijft. Is de samenleving dat niet (of even niet), dan kunnen er vreemde dingen gebeuren. Kijk nu even naar wat er in Hongarije gebeurt. Onder de vlag van democratie wordt een dictatuur ingevoerd die niets meer met democratie te maken heeft.

  4. January 8, 2012 at 10:36 pm

    Ja, chaos leidt eerder tot nationalisme dan tot democratie. De PVV is gebaat bij geweld door allochtonen en antisemitisme, daaraan ontlenen ze hun bestaansrecht. Wij kunnen er nog iets aan doen, laat het niet zover komen als in Irak, Syrië, Libië of zoveel andere plekken.

Comments are closed.