Witte beren

Daniel WegnerEen oud onderzoek weer eens uit de kast gehaald. Het boek is uit 1994 als ik me niet vergis, of is dit een update? Het past wel bij het succes van boeken over onze cognitieve capriolen, zoals die van Dan Gilbert of Dan Ariely. Het commerciële succes van de sociale psychologie is omgekeerd evenredig aan haar theorievorming. Al met al lijken we op dat vlak niet erg veel opgeschoten te zijn sinds Freud. Nu de evolutietheorie ook aan het veranderen is, is het misschien lastig om dat paradigma aan te nemen. Het zou echter wel wat structuur aanbrengen in de onafzienbare berg anekdotes en minitheorietjes waar de sociale psychologie op drijft. Wellicht is de belangrijktste reden dat een theoretisch kader minder leesplezier oplevert: er moeten vele miljoenen omgaan in deze branche.

Pure concentratie is zeldzaam is mijn ervaring. De hele dag, of ik nu achter de pc zit, een boek lees, of de afwas doe, ben ik bezig gedachten en associaties te weren die zich aan mij opdringen. Daar ligt misschien ook een link met verslavingen: gokken, roken, gevaarlijke stunts uithalen, het zijn allemaal momenten van concentratie die het brein even lijken te resetten. De paradox is dat je iets niet kunt onderdrukken zonder er aan te denken, anders valt er niets te onderdrukken. Je kunt wel leren je op iets anders te concentreren, de positieve manier, maar de negatieve – het onderdrukken of ontkennen – is een slang die in zijn eigen staart bijt. Door het niet willen denken aan iets – sex, een liedje, een afspraak – consolideer je dat geheugenspoor alleen maar. Niet voor niets is er zoveel sexueel misbruik onder streng gelovigen. Als je van jongs af aan wordt bijgebracht dat naakt zondig is, kun je dat niet meer uit je hoofd zetten. Het elkaar naakt zien van kinderen verhindert juist de sexuele aantrekkingskracht, zoals antropologen en biologen weten. Zozeer zelfs dat gearrangeerde huwelijken in China om die reden mislukten: de kinderen werden al heel jong samengebracht  en groeiden samen op in afwachting van hun huwelijk vele jaren later.

Jammer dat er geen experiment is gedaan met George Millers befaamde 7 plus of min 2. Als iemand 10 objecten probeert te onthouden en je zegt steeds van 1 object: deze moet je vergeten! Misschien werkt dat wel beter dan een ezelsbruggetje dat men verzint om het wel te onthouden! En hoe reageert een savant die in een week een vreemde taal kan leren op de opdracht: je mag hier niet aan denken?

En wat als het geheugen niets anders blijkt te zijn dan een lichte emotie? Een verbod heeft een sterke emotionele lading, dus de koppeling met een woord of daad wordt alleen daar al door versterkt. De dingen die we vergeten zijn emoties zonder object, dat wat we ons herinneren zijn de objecten van de emoties. Zou je alleen door het meten van de huidgeleiding/hartslag tijdens het memorizeren kunnen voorspellen welke objecten uit een serie van 15 later wel en niet onthouden worden?

Veel te veel vragen voor de maandagavond. Ik probeer al dagen te vergeten dat er nog een afwas staat. Toch maar doen dan.