Ontkenning in Israël

Oldman_girl_nakba

Sigmund Freud introduceerde in 1923 de term ‘ontkenning’ in de psychoanalyse als een van de afweermechanismen waarmee het Ich zich probeert af te sluiten van ongewenste, angstaanjagende gedachten uit het Es. Dat het niet aanvaarden van een negatieve prikkel kan leiden tot het verminderen van stress is op allerlei manieren aangetoond. De Amerikaanse psycholoog Richard Lazarus experimenteerde bijvoorbeeld met situaties die een stressreactie bij mensen teweegbrengen. Dat konden beelden van een bloedig ritueel zijn die in drie verschillende omstandigheden werden getoond: proefpersonen keken onvoorbereid, ze kregen een technische uitleg, of er was sprake van ontkenning (wat men zag zou nagespeeld zijn). In het tweede en derde geval werd er beduidend minder stress geconstateerd.

Een technische uitleg, bijvoorbeeld in de vorm van een voorbereiding op een militaire operatie, kan ervoor zorgen dat soldaten zich niet goed realiseren wat ze doen op het moment dat ze onschuldige mensen vermoorden. Het grote aantal zelfmoorden onder soldaten die zich na afloop van de gevechtshandelingen bewust worden van wat ze hebben aangericht, bewijst wel dat deze technieken niet voor iedereen op dezelfde manier werken. Maar als men vervolgens overgaat op het afweermechanisme van de ontkenning kan de schade toch nog beperkt blijven.

Begin oktober zagen we een duidelijk geval van die ontkenning bij joden in Israël en ver daarbuiten. Een groep Israëlische undercoveragenten was geïnfiltreerd in een groep Palestijnse demonstranten. Een Palestijnse man werd door hen vastgegrepen, waarna een van hen zijn pistool tegen een been van de man drukte en hem een kogel in zijn been joeg. Er waren duidelijke foto’s en video’s van wat er was gebeurd en die kregen ook aandacht in de media. Maar, zoals Lisa Goldman voor het weblog +972 beschreef, wilde men het in Israël niet geloven. Er werden alle mogelijke scenario’s bedacht om maar niet te hoeven accepteren dat “hun” soldaten zoiets zouden doen. En hun ontkenning wordt versterkt door het verschil in behandeling tussen joden en Palestijnen. Een 17-jarige joodse jongen die bij Dimona vier Palestijnen met messteken te lijf ging werd niet doodgeschoten. Hij werd niet eens aangeklaagd wegens poging tot moord, nee, hij kreeg psychiatrische hulp. Bovendien werd er in het persbericht direct gezegd dat het om een wraakactie ging, ook een manier om hem minder schuldig te doen lijken.

Goldman woont in de Verenigde Staten en ook daar is de ontkenning onder haar joodse kennissen enorm. Voor veel Amerikaanse joden is Israël een onderdeel van hun identiteit en wanneer ze geconfronteerd worden met deze ‘angstaanjagende gedachten’ raken ze in een existentiële crisis.

Israëls nationale ontkenning

De Israëlische sociologe Eva Illouz kreeg vandaag ruimte in de krant Haaretz voor een belangrijke boodschap aan joods Israël. Zij ziet wat er daar gebeurt als “nationale ontkenning” met betrekking tot de onderdrukking van zowel de Arabische Israëliërs als de Palestijnen in de bezette gebieden. Zij maakt daarbij een onderscheid tussen het freudiaanse model, waarbij het onbewuste een belangrijke rol speelt en waarin derhalve de morele aansprakelijkheid minder is, en een vorm van ontkenning die een half bewuste, half doelbewuste strategie is om onszelf en de wereld niet te hoeven zien. Ze noemt dat “complexe kennis“.

Illouz beschrijft drie vormen van ontkenning in Israël.

1. Het is nooit gebeurd
De Nakba-wet uit 2011 bepaalt dat organisaties die staatssteun ontvangen niet mogen verwijzen naar “een dag van rouw” op wat voor Israël de Onafhankelijkheidsdag is. De Nakba – de catastrofe – is het woord waarmee Palestijnen verwijzen naar 1948, toen honderdduizenden van hen werden verdreven en honderden steden en dorpen werden vernietigd. Wat voor Israël Onafhankelijkheidsdag is, is voor de Palestijnen Nakba-dag.

Illouz wijst er ook op dat Duitsland z’n status van een morele wereldleider heeft te danken aan het feit dat het land de begane misdaden erkent. Volgens haar kan Turkije die status niet bereiken zolang dat land de eigen geschiedenis (de Armeense genocide) blijft ontkennen. Maar welk land is geheel eerlijk over z’n verleden? In Nederland werd in 1945 bijvoorbeeld de legendarische cineast Joris Ivens in de ban gedaan vanwege een documentaire over de onafhankelijkheidsstrijd in Indonesië

We kunnen stellen dat hoe open, rechtvaardig en moreel staten zijn, afgemeten kan worden aan hoeveel en op welke manier zij hun historische wandaden ontkennen of erkennen.

2. Ontkenning van de toekomst
De BDS-beweging die ijvert voor een boycot van Israëlische goederen om zo het land op vreedzame wijze te dwingen tot een rechtvaardige behandeling van de Palestijnen, is volgens Illouz achter de schermen veel effectiever dan uit de officiële berichtgeving blijkt. Een totale Europese boycot van Israëlische goederen zou volgens een berekening leiden tot een jaarlijks verlies van bijna 90 miljard dollar en tot het verlies van ruim 35.000 banen.
Daarnaast wint het religieuze onderwijs steeds meer terrein ten opzichte van het seculiere staatsonderwijs. Israël is op weg een theocratie te worden, gebaseerd op de joodse wet, waarin sterk racistische en sexistische elementen zitten.

3. Zien en toch niet zien
Doordat de wetteloosheid zoals die op de Westelijke Jordaanoever hoogtij viert, met steun van het leger zelf in stand wordt gehouden, is men in staat zich niet werkelijk te realiseren wat men de Palestijnen aandoet. Het is als de vrouw die wel op de hoogte is van het misbruik van haar dochter door haar eigen man, maar niet in staat is daartegen in opstand te komen, alsof het niet echt tot haar door wil dringen.
In Israël is het leger oppermachtig. Niet alleen op de grond, maar ook in de politiek. Het is geen staat met een leger, doch een leger met een staat. En zo’n 16% van het nationale budget voor Defensie is het leger veruit de grootste kostenpost.

Ontkenning op grote schaal zoals dat in Israël gebeurt zorgt niet alleen voor een mistig bewustzijn en afstomping van morele intuïtie, het maakt het ook mogelijk dat Nentayahu kan beweren dat Hitler nooit de joden wilde vernietigen, zonder dat hij wordt gedwongen tot aftreden. We nemen er kennis van en gaan door met onze dagelijkse bezigheden, omdat Israël nu rondom een gigantische leugen is gebouwd.

Eva Illouz schreef een niet mis te verstane waarschuwing voor haar landgenoten. Wat onduidelijk bleef en me intrigeerde was haar idee over het zionisme. Ze schrijft weliswaar dat volgens haar de gevoerde politiek in de bezette gebieden in beleid omgezet kon worden omdat die mentaliteit ook al binnen de Groene Lijn (van voor 1967) bestond, misschien wel vanaf het ontstaan van het zionisme. Elders zegt ze echter dat de ramp die de Palestijnen trof niets afdoet aan de legitimiteit van het vroege joodse nationalisme. Zo blijven er toch nog vraagtekens, maar dat is alleen maar goed. Zolang we vragen blijven stellen, ontkennen we niet.

Engelbert Luitsz

5 comments for “Ontkenning in Israël

  1. November 15, 2015 at 12:56 pm

    Goed stuk. Wat die laatste vraag betreft: dat vroege nationalisme kreeg al in een heel vroeg stadium de vorm van het streven naar een eigen, joodse staat. Dat was de fatale afslag, denk ik. Die was aan het einde van de Eerste Wereldoorlog al genomen, in ieder geval door de leiding van de beweging.

    • Ada Ferrant
      November 15, 2015 at 5:57 pm

      Het idee om het gebied te koloniseren is al eind 19e eeuw ontstaan. Toen werd dit in het Westen nog doodgewoon gevonden. Het ging toch maar om ongeciviliseerde, en dus achterlijke mensen die niet voor zichzelf konden opkomen en dus ook geen profijt wisten te trekken van m.n. de grondstoffen die het land hun te bieden had. Niemand verwachtte toen dat deze stellingname binnen betrekkelijk korte tijd een totale wending zou maken. Merkwaardig is dat deze ideeën, van kolonisatie, nog steeds in Israël leven. Dit is ook een effect van het wegkijken. Ze hebben daarmee hun geestelijke groei stilgezet. Dat is wat angst, een overdreven overlevingsmentaliteit en slachtoffergevoel met mensen doen. Ze sluiten alle deuren en ramen, zetten een muur om zichzelf en maken zichzelf wijs dat zij daar veilig zijn. Maar helaas voor hen, sluiten zij zich op met hun vijandige gevoelens en die groeien door.

      Over de zegeningen van het vroege joodse nationalisme, verwijs ik naar het boek van Shlomo Sand over de mythe van het joodse volk. Dàt hadden ze beter buiten de deur kunnen houden.

    • November 22, 2015 at 7:04 pm

      Ik kwam toevallig nog een tekst van Tolstoi tegen, Jan. Uit 1908 geloof ik. Daar heeft hij het al over het gevaarlijke nationalisme, compleet met wapengekletter en vlaggen, van de zionisten. Vooruitziende blik!

  2. Egbert Talens, Zutphen
    November 16, 2015 at 3:56 pm

    Eva Illouz wordt op haar wenken bediend: wie de reacties n.a.v. haar analyse bekijkt, zal zien dat sommige lieden reageren, zoals zij in haar betoog heeft aangegeven: rubbish; just false. Wat een bevestiging inhoudt van die analyse.
    Op zijn beurt is haar betoog een bevestiging van mijn voorspelling dat dít Israel, déze Joodse staat, het nog één generatie zal weten vol te houden. Rond 2040 is het, nmbm, met dít in democratische zin onhaalbare politiek-maatschappelijke project — der Judenstaat * — gedaan. Nmbm, dus voor wat deze voorspelling waard is…

    * Te lezen in cursief.

Comments are closed.