Van Tel Aviv naar Berlijn

800px-Berlin-wall

De Berlijnse Muur op 16 november 1989 (WikiPedia Commons).

Zoals beloofd een stuk over het uitstekende essay van Na’am Hirschfeld, die Israël de rug toekeerde en in Berlijn ging wonen. De corrupte leiders die hun eigen volk minachten en de bevolking die totaal onverschillig blijft ten aanzien van het lijden dat zij de Palestijnen berokkenen werden hem te veel. Vervuld van walging zei hij Israël vaarwel.

De journalist Max Blumenthal stelt in zijn boek Goliath, een studie van het hedendaagse Israël, dat er al een miljoen Israëliërs buiten Israël wonen. Dit zijn voornamelijk Asjkenazische (Europese) joden met een goede opleiding. Zij krijgen makkelijker een extra paspoort dan de Sefardische joden met wortels in Spanje en Portugal, alsmede de Arabische landen. Geen enkel ander geïndustrialiseerd land kent een dergelijke uittocht van de middenklasse.

Blumenthal claimt dat ze willen ontsnappen aan de “claustrofobische sfeer” in hun geboorteland, maar dat is niet voor iedereen de belangrijkste motivatie. Onlangs ontstond er een hype door een tamelijk onbeduidende campagne op Facebook over de prijs van chocoladepudding in Berlijn en Israël van een van die jonge emigranten. Naor Narkis, de man die achter de campagne bleek te zitten, probeerde vooral jonge Israëli’s duidelijk te maken dat ze in Berlijn een veel beter leven hadden, omdat de prijzen daar beduidend lager liggen voor de basisbehoeften als voedsel en huisvesting (zo’n 30%). De actie werd bekend als het “Berlijnprotest” of het “Puddingprotest” en lokte zelfs een reactie uit van de minister van Financiën Yair Lapid, die de jeugd wel zei te begrijpen, maar zich ook afvroeg of het eveneens met een identiteitsprobleem te maken had. Israël, zo betoogde hij, probeert een voorbeeldige maatschappij te creëren en daarvoor moeten misschien wel offers worden gebracht.

Voor Naor Narkis blijft Tel Aviv de stad waar hij zou willen wonen, maar in Berlijn kan hij sparen, zodat hij later, net als vele anderen, een appartementje kan kopen in de stad van zijn dromen. Hij geeft toe dat het wel tamelijk surrealistisch is dat joden in een sterk en veilig land gaan wonen om te sparen voor een appartement in een land waar “de raketten je om de oren vliegen”, zoals hij zegt (je zou haast denken dat hij een optrekje in de Gazastrook in gedachten heeft). Maar Narkis is dol op Israël en was gekwetst dat holocaustoverlevenden kritiek hadden op zijn verblijf in Duitsland. Dat waren waarschijnlijk niet die overlevenden die een felle aanklacht tegen het recente optreden van het Israëlische leger in de Gazastrook publiceerden in The New York Times.

Bij Narkis dus niets over de ellende die Israël de Palestijnen aandoet, hij profiteert simpelweg van de soepele regelingen voor Europese joden die Duitsland hanteert.

Hoe anders is dat bij Na’am Hirschfeld. Deze jonge academicus woont met vrouw en kind in Berlijn en werkt daar momenteel aan zijn proefschrift aan de Humboldt Universiteit. Voor hem komen de woorden van minister Yair Lapid over de “voorbeeldige maatschappij” zo uit de Israëlische schoolboeken waarmee nietsvermoedende kinderen vertrouwd worden gemaakt met een “zionistisch utopia” dat geen enkele relatie heeft tot de realiteit. Het is “de constructie van een sociale realiteit in Israël, verwoord in schijnheilige en lachwekkend losgekoppelde ideologische taal”.

De emigratie van joden naar Israël wordt aangeduid met de naam alia, wat opgang of opstijging betekent. De op papier seculiere zionisten maakten maar al te graag gebruik van verwijzingen naar de joodse bijbel of Tenach en alia betekent dan ook opstijgen in heiligheid (de eerste alia vond al rond 1880 plaats). Het tegenovergestelde is yerida, of neergang, met een duidelijk negatieve connotatie. Hirschfeld ergert zich dan ook aan deze terminologie, het vertrek naar Berlijn is precies dat: een vertrek. Het is het ontsnappen aan precies dat ideologische discours.

De keuze voor Berlijn is volgens Hirschfeld een daad van verzet. Het is het ter discussie stellen van de “Israëlische identiteit” die iedereen wordt opgedrongen vanuit de zionistische politiek. Berlijn in het bijzonder en Duitsland in het algemeen zijn de “antinomieën van het Israëlische en zionistische” (een antinomie is een werkelijke tegenstrijdigheid, een term uit de filosofie van Kant). Met andere woorden:

de beslissing om voor Berlijn te kiezen is niet hetzelfde als kiezen voor London/Parijs/Los Angeles/New York en andere plaatsen, want Duitsland is geconstrueerd als een negatieve historische “Ander” in bijna elk onderdeel van de Israëlische cultuur.

Ook Hirschfeld had het financieel niet breed, zoals praktisch iedereen van zijn generatie. Maar de echte reden om Israël te verlaten lag in het feit dat de regering er niet is voor het volk. Het veiligheidsapparaat en allerlei corrupte belangengroepen slurpen de gelden op die zouden moeten worden aangewend voor onderwijs, gezondheidszorg en dergelijke. Individuen worden eerder als lastpost of parasiet gezien dan als burgers die recht hebben op fatsoenlijke en betaalbare basisvoorzieningen. Maar die corruptie is slechts een symptoom, zegt Hirschfeld:

De oorzaak is de wrede en verpletterende onderdrukking van de Palestijnen uit naam van een ideologie die tracht het hele land tussen de rivier de Jordaan en de Middellandse Zee in bezit te krijgen.

In het publieke debat is er altijd sprake van een “conflict”, waarmee de bevolking onwetend wordt gehouden. Bijna niemand in Israël heeft enig idee van de realiteit van de bezetting en de onderdrukking waar zij medeplichtig aan zijn. En tijdens de laatste aanval op Gaza (een “niet-oorlog” zoals Hirschfeld hem terecht noemt) heeft extreem-rechts het publieke discours overgenomen. Als onderdeel daarvan worden nu ook mensen die gewoon kritiek hebben op de mensenrechtenschendingen door Israël als “extreem-links” neergezet en daarmee als potentieel gewelddadig en gevaarlijk (en dat door dezelfde mensen die het levend verbranden van een Palestijnse jongen toejuichen, of op z’n minst een joodse tempel willen bouwen op de plek van de Al-Aqsamoskee).

De indoctrinatie van de wieg tot het graf bestaat uit twee delen: het actief promoten van zionistische mythen en het traumatiseren van de bevolking, en daarnaast het censureren van de realiteit, zodat alleen zij die er echt moeite voor doen een beeld krijgen van die realiteit. Je zou denken dat het nu anders is, met sociale media, youtube en live verslagen, dat men nu wel zou moeten weten wat er speelt, maar dat is niet zo. Psychologen hebben er mooie termen voor bedacht als confirmatieneiging en cognitieve dissonantie, die aangeven dat de hoeveelheid beschikbare informatie niet per se zorgt voor een beter oordeel. In hoeverre de Israëlische bevolking (en al hun supporters in de wereld) medeschuldig is aan wat er in Palestina gebeurt is een lastige vraag. In de regel bepaalt de overwinnaar na een conflict wie goed en wie fout was. Hirschfeld zegt:

Tot op zekere hoogte is het onze keuze, maar voor het grootste deel doen we eraan mee vanwege de machtige groepsdynamiek die conformisme eist.

Hij voelt zich te machteloos om echt iets te kunnen betekenen voor de Palestijnen. En hij wil in geen geval gebruikt worden als vijgenblad door de zionistische propaganda die maar al te graag verwijst naar dissidente geluiden in Israël en daarmee zichzelf probeert te legitimeren. Ook wil hij geen “goodwill ambassador” zijn die vanuit het buitenland Israël blijft steunen, niet een van “onze jongens in Berlijn”. En hij ziet zichzelf zeker niet als “lafaard”, zoals Yitzak Rabin de joden noemde die de Verenigde Staten verkozen boven het beloofde land. Nee, hij wil zich onttrekken aan het zionisme en aan Israël, ook al voelt het als een zelf opgelegde verbanning. Wie nu nog pretendeert dat het zionisme eigenlijk iets anders is dan wat we al heel lang zien gebeuren “klampt zich vast aan een verloren (en enigszins gefantaseerd) verleden”.

Dat was het. “Ik vertrok vol walging en voelde me onderdrukt en uitgeput.”

Engelbert Luitsz

Na’am Hirschfeld, Becoming post-Israeli: Why I immigrated to Berlin

Voor wie geen toegang heeft tot de site van Haaretz heeft Hirschfeld zelf het essay als PDF beschikbaar gesteld. Zeer de moeite waar om eens helemaal te lezen.

8 comments for “Van Tel Aviv naar Berlijn

  1. likoednederland
    November 5, 2014 at 9:03 pm

    De argumenten van Israel haters zijn soms verbijsterend.
    Want de emigratie uit Israel is internationaal gezien zeer laag.
    Die uit Nederland is relatief 2,5 keer zo groot, uit Ierland acht keer.

    • Egbert Talens, Zutphen
      November 6, 2014 at 1:59 pm

      Zonder bronvermelding zijn deze beweringen weinig anders dan loze kreten. Zeker als die beweringen komen van uw kant, van een — in dit geval Israel — ondersteunende groepering; juist dan ligt het gevaar van belangenverstrengeling op de loer.
      Het kan uw groepering, Likoed Nederland, nauwelijks ontgaan (zijn) dat steun en sympathie voor dít Israel, voor déze Joodse Staat, sinds het uitroepen ervan op 14 mei 1948, danig achteruit is gegaan. De term die u in dat verband verkiest, Israël-haters, wijst op een mijns inziens enorm gebrek aan realiteitszin. Nmbm gedraagt u zich als ziende blind en horende doof. Zich baseren op de schuld leggen bij de slachtoffers, ‘blaming the victim’, speelt in het conflict Israel-Palestina van de kant van Israel en zijn verblinde supporters een dusdanige hoofdrol, dat de hoop dat dít Israel, dat déze Joodse Staat, erin slaagt het hoofd boven water te houden, een naar alle waarschijnlijkheid ijdele hoop is.

    • Aleid Blink
      November 6, 2014 at 6:35 pm

      ln, Er is helemaal geen sprake van Israëlhaters, maar van mensen die ernstige kritiek hebben op de politiek van die staat. En terecht, want het zijn juist degenen die steeds weer proberen die politiek af te schermen met hun wollige praatjes die hun ogen en oren afkeren van een situatie de dat land onverbiddelijk naar de ondergang helpt, die kwaad doen. Onbegrijpelijk dat mensen als u dit niet wensen in te zien.

  2. piterfries
    November 6, 2014 at 9:29 am

    ” Bijna niemand in Israël heeft enig idee van de realiteit van de bezetting en de onderdrukking waar zij medeplichtig aan zijn.”

    Als dat zo is, en als dat karakteristiek is voor joden, dan verklaart dat waarom dit volkje steeds weer in grote problemen verzeild raakte.

    • November 6, 2014 at 9:58 am

      De Israëlische schrijver Nir Baram onlangs in een interview in Trouw:

      Vraag: Angst is een invoelbaar motief voor steun aan een oorlog. Maar zien Israëliërs ook de andere kant: het humanitaire drama dat hun strijdkrachten in de Gazastrook aanrichten?

      Baram: “Vrijwel niet, helaas. In Israël zijn de mensen slechter geïnformeerd over de Gaza-oorlog dan waar ook ter wereld. Dat komt doordat er in Gaza geen Israëlische verslaggevers zijn: te gevaarlijk.

      De grote tv-zenders, voor veel mensen de belangrijkste informatiebron, besteden nauwelijks aandacht aan de verwoesting, aan de vele doden en aan de persoonlijke tragedies in Gaza. Bijna alle Israëlische media stellen zich in oorlogstijd bovendien op als woordvoerder van het leger.”

      http://goo.gl/mocxZX

      • piterfries
        November 6, 2014 at 10:48 am

        Voor zo ver mij bekend beheersen veel Israelische joden een andere taal dan het hebreeuws.
        Het moet dan toch niet zo moeilijk zijn kennis te nemen van wat er gaande is.
        Zenders als BBCW en Al Jazeera kunnen in Israel lijkt me gewoon ontvangen worden, blokkeren van satelliet zenders is nog steeds vrij lastig.
        Wir haben es nicht gewusst bleek in Duitsland, lees het dagboek van de jood Victor Klemperer, waar te zijn, in de tegenwoordige wereld moet je wel je ogen bewust dicht houden om niet te wussten.

  3. Aleid Blink
    November 6, 2014 at 6:43 pm

    Shlomo Sand vertelt in zijn nieuwe boek wat ik nog niet eerder gehoord heb, nl. dat in paspoorten nooit de Israëlische nationaliteit wordt genoemd. Ben je een Palestijn, dan komt er Arab te staan, heb je een joodse vader, dan wordt het land van herkomst ingevuld en alleen als je een joodse moeder hebt, komt er jood te staan. M.a.w. je bent alleen een jood als de bloedlijn geacht wordt zuiver te zijn. Dit werpt een merkwaardig licht op de hele staat, maar ook op de opmerkingen van minister Laïr Lapid. Sholomo Sand heeft zijn conclusie is beschrijft hoe hij gestopt is met zijn jood-zijn en wenst uitsluitend nog een Israëliër te zijn.

    • November 6, 2014 at 8:33 pm

      Ja, er is burgerschap voor iedere inwoner van Israël, maar alleen joden hebben nationale rechten (le’um). De indeling is gebaseerd op etniciteit. Verschillende mensen hebben al geprobeerd de Israëlische nationaliteit te verkrijgen i.p.v. een joodse of Arabische, maar dat is steeds afgewezen door het Hooggerechtshof (Palestijns bestaat niet eens).
      Roselle Tikener: “Citizenship (ezrahut) may be held by Arabs as well as Jews while nationality (le’um), which bestows significantly greater rights than citizenship, may be claimed by Jews alone.”

Comments are closed.