Sayed Kashua: een groot schrijver verlaat Israël

sayed_kashua

Sayed Kashua (Foto: Aviram Valdman/The Tower)

De Israëlische schrijver Sayed Kashua is in Nederland bekend vanwege zijn romans Dansende Arabieren en Tweede persoon enkelvoud. Vooral die laatste roman deed het hier goed. In Israël schrijft hij daarnaast voor de krant Haaretz en is hij de schrijver van de zeer populaire satirische sitcom Arabische arbeid. Kashua is een Israëlische Palestijn, maar hij schrijft uitsluitend in het Hebreeuws.

Hij werd in 1975 geboren in Tira in centraal Israël (net binnen de zogenoemde Groene Lijn), een gebied dat ook wel de Driehoek wordt genoemd, een concentratie van Palestijnse dorpen en steden. Al op 15-jarige leeftijd werd hij toegelaten tot een school voor hoogbegaafde kinderen en later ging hij nog sociologie en filosofie studeren aan de Hebreeuwse Universiteit in Jeruzalem. Uiteindelijk verhuisde hij met zijn vrouw en kinderen naar een joodse wijk in Jeruzalem. Hij werd vorig jaar in een overzichtsartikel nog de belangrijkste levende Hebreeuwse schrijver genoemd. Een vorm van ironische wraak kun je nu zeggen.

Je zou kunnen denken dat iemand die zo onderdeel is geworden van de Israëlische samenleving en ook nog eens een beroemdheid is, minder last heeft van de discriminatie waar miljoenen Palestijnen mee te maken hebben. Maar nee, de democratie is er alleen voor joden, wat je staat van dienst ook is. In Tira hadden ze hem al gezegd: “Je kunt beter hier blijven, want je blijft toch altijd een Arabier voor hen.” Kashua wilde dat echter niet geloven en deed er alles aan een inwoner te worden van een land voor beide volken samen.

Tot vandaag. Vandaag schreef hij een ontroerende column in Haaretz waarin hij zijn vertrek uit Jeruzalem en wellicht zelfs uit Israël aankondigt. Hij kan er niet meer tegen. Na bijna veertig jaar beseft hij dat ze altijd gelijk hebben gehad: het samenleven tussen joden en Palestijnen is onmogelijk.

Spoedig komen mijn kinderen thuis en zullen we deze plek verlaten. Deze keer maakt het niet uit wat mijn vrouw zegt – het kan me niet schelen, ze kan zeggen dat ik paranoïde ben, dat ik hysterisch ben, maar ik wil niet dat mijn kinderen in Jeruzalem blijven.

Hij gaat eerst naar Tira en daarna naar Illinois in de Verenigde Staten, waar hij al een huis gehuurd had, maar misschien moet er gedacht worden aan koop.

Want ik keer niet terug naar deze woning, niet naar deze buurt, niet naar Jeruzalem en misschien keer ik helemaal niet terug.

Direct realiseert hij zich wat dat betekent voor zijn schrijverschap. Het had hem al zoveel moeite gekost met het Hebreeuws en nu zou hij dan moeten omschakelen naar het Engels. Maar hij is vol goede moed.

Ik zal in het Engels schrijven over het land dat ik achterliet, ik zal proberen de waarheid te schrijven, ik zal proberen de details correct weer te geven in de hoop dat iemand daar zal geloven dat dit echt is gebeurd. Ik zal schrijven over een ver land waar kinderen worden doodgeschoten, afgeslacht, begraven en verbrand, en de lezers zullen waarschijnlijk denken dat ik een fantasyschrijver ben.

Maar ook als dat niet zou lukken maakt het hem niet uit. Hij kan altijd wel een baantje vinden. Misschien als taxichauffeur. Lekker de hele dag naar muziek luisteren – maar nooit meer naar het nieuws, nooit meer naar de politici en de journalisten. Rustig in zijn taxi met zijn klanten.

Ik zal hen vertellen dat ik uit een beangstigende plaats kom waar mensen in pakken en uniforms de menigte oproepen te haten, moorden, plunderen en wreken – soms uit naam van de religie, soms uit naam van God, en dat allemaal in het belang van de toekomst van de kinderen.

In een uitgebreid artikel over zijn leven en werk schrijft Debra Kamin van Variety over Kashua’s eerste stappen op weg naar acceptatie. Zijn aanwezigheid op een chique school zorgde al voor het nodige wantrouwen en zijn eerste ervaring in Jeruzalem was meteen een vervelende.

Ik haatte de stad vanaf het eerste moment. Tijdens mijn eerste busrit stapte er een soldaat in die mij direct classificeerde als Arabier: een jongen die voor het eerst zijn dorp verliet, met Arabische kleren, een smal Arabisch snorretje en bovenal: de angstige blik van een Arabier. Dat was de eerste keer dat ik uit de bus werd gehaald en gefouilleerd.

De letterkundige Dana Olmert beschrijf hem als iemand die in geen van beide werelden past, iets wat in zijn werk veelvuldig tot uiting komt in het zoeken naar identiteit. Door zijn beslissing zich volledig te richten op de Hebreeuwse cultuur werd hij door veel Palestijnen niet gezien als iemand die hun zaak vertegenwoordigde. Linkse joden in Israël vonden weer dat hij zijn oren te veel liet hangen naar de Asjkenazische elite, hij was een “knuffelarabier”. En voor de elite bleef hij – natuurlijk – altijd een Arabier.

Het is tekenend voor wat Israël wel moest worden, deze stap van Sayed Kashua. Zijn verhaal geeft ook goed aan dat het inzicht lang op zich kan laten wachten. Wat hij nu ervaart is wat hem in zijn jeugd keer op keer is verteld: je zult er nooit en te nimmer bij horen. Wie de ideeën over de joodse staat van Theodor Herzl uit de 19e leest, voelt op zijn klompen aan dat die nooit tot een fatsoenlijke maatschappij konden leiden. En sindsdien is er in de ontwikkeling van het zionisme alleen maar verdere verharding opgetreden.

Ergens ben je dan ook blij dat hij vertrekt. Israël verdient dit soort mensen niet. Wat er straks overblijft is een stelletje racistische rabbijnen met hun waanzinnige aanhang naast wat fascistische splintergroepen die, bij gebrek aan Palestijnen, elkaar na verloop van tijd naar het leven zullen staan. Sjalom.

Engelbert Luitsz

Sayed Kashua, Why Sayed Kashua is leaving Jerusalem and never coming back

Debra Kamin, The Greatest Living Hebrew Writer Is Arab

1 comment for “Sayed Kashua: een groot schrijver verlaat Israël

  1. piterfries
    July 6, 2014 at 8:23 am

    ” Wie de ideeën over de joodse staat van Theodor Herzl uit de 19e leest, voelt op zijn klompen aan dat die nooit tot een fatsoenlijke maatschappij konden leiden. ”

    Dat hangt af van wat je als fatsoenlijke maatschappij ziet.
    Samuel citeert Weizmann als volgt ‘dat hij hoopte dat Palestina net zo joods zou worden als Engeland engels’.
    De uitspraak was ergens voor of rond 1920, toen was Engeland inderdaad nog helemaal engels.
    Het Israelische racisme, zelfs onder joden, wordt uitstekend beschreven in Ralph Giordano, ‘Israel um Himmels willen Israel’, 1993 Köln.
    Giordano is een Duitse half jood, fervent zionist.

Comments are closed.