Elias Khoury: De Palestijnen beseften het niet

elias khoury

De Libanese schrijver Elias Khoury werd geboren in 1948, het jaar van de Palestijnse catastrofe of Nakba. Zijn hele leven heeft hij zich beziggehouden met de Toestand van de Palestijnen. Vanuit zijn geboortestad Beiroet, vanuit Jordanië en zelfs vanuit de Verenigde Staten, waar hij een semester per jaar Arabische literatuur doceert aan de universiteit van New York.

Beiroet, ooit het Parijs van het Midden-Oosten, werd in 1982 grotendeels vernietigd door het Israëlische leger. Toch moet er nog iets zijn blijven hangen van de uitdagende pluriformiteit, de intellectuele spanning van weleer. Ook voor de beroemde journalist Robert Fisk blijft Beiroet de standplaats. Beiroet is “de spiegel van de regio” zegt Khoury. En dat is momenteel geen positief oordeel:

Vandaag de dag is het leven in Beiroet alsof je op de rand van een vulkaan staat. Je voelt dat de vulkaan op elk moment kan uitbarsten, en we zitten aan de ene kant in het centrum van de Syrische tragedie en aan de andere kant in het centrum van de Palestijnse tragedie.

Maya Sela, die een interview met de schrijver had, merkt sarcastisch op dat Khoury goed op de hoogte is van de Israëlische literatuur en politiek, terwijl de meeste Israëliërs Beiroet alleen gezien hebben door het vizier van hun geweer. Het is een thema dat vaak terugkomt. Sela zegt ook dat in Israël bijna niemand op de hoogte is van de grote Arabische literatuur. Khoury ziet dat terug in de eendimensionale manier waarop Palestijnen in de boeken van moderne schrijvers als Amos Oz, David Grossman of A.B. Yehoshua worden opgevoerd. Dat in tegenstelling tot de menselijke manier waarop joden voorkomen in de Arabische literatuur.

De waarheid is dat er geen Palestijn te vinden is. Het is een grote vraag waarom er geen Palestijnen zijn in de Israëlische literatuur, en als ze er al zijn zijn ze marginaal, een schaduw. Terwijl je in de literatuur van de slachtoffers alleen Kanafani* hoeft te lezen en hoe die schrijft over Miriam, om te begrijpen dat je menselijker wordt wanneer je verslagen bent.

Aanleiding voor het interview was het verschijnen van de Hebreeuwse vertaling van de vroege roman ‘Witte gezichten’. De vertaler, Yehouda Shenhav-Shaharabani, geeft ook aan waarom er zo’n verschil in benadering is tussen de twee volken. Slechts 2% van de Israëlische joden spreekt vloeiend Arabisch, van de Israëlische Palestijnen spreekt 92% vloeiend Hebreeuws. “Dat toont de koloniale verhoudingen, zelfs tussen talen”, zegt Shenhav-Shaharabani.

De Palestijnen kunnen door wat ze zelf hebben meegemaakt heel goed begrijpen hoe de joden in Israël zich voelen, en interesseren zich ook voor de Hebreeuwse cultuur, maar omgekeerd is dat niet het geval. Khoury ziet de oppermachtige joodse staat als een belangrijke factor in de ontmenselijking van de Palestijnen. Israël is nooit verslagen, heeft nooit onder een bezetting geleefd, maar creëerde al in 1948 z’n eigen “joden” in de vorm van de niet-joodse bevolking van Palestina. Het was de Israëlische schrijver S. Yizhar die dat in 1949 als een van de eersten verwoordde in zijn novelle Khirbet Khizeh. In tegenstelling tot wat er in de Tweede Wereldoorlog is gebeurd met de Europese joden, is de Nakba niet iets uit het verleden, die catastrofe gaat nog elke dag door. En juist dat maakt de Palestijnen meer empathisch dan de joden die hun aanwezigheid trachten te rechtvaardigen met een ramp die zelf niet hebben meegemaakt of een geschiedenis waar ze nooit deel van uit hebben gemaakt.

Khoury’s meesterwerk is Poort van de zon, een epos dat de periode van 1948 – de Nakba – tot 1995 – vijf jaar na het einde van de Libanese burgeroorlog – bestrijkt. Het begint met ongeloof, niemand van 750.000 vluchtelingen dacht toen dat het permanent zou zijn. Niemand ging ervan uit dat de misdaden ongestraft zouden blijven. De gebeurtenissen van 1948 waren

een schande, een complete nederlaag; het is een ramp, een waarlijk persoonlijke ramp. Er gaan hier verhalen rond over de vrouw die haar kind in de steek liet, over een vrouw die haar kind doodde. Het is dus niet makkelijk om er over te praten. De Palestijnen beseften het niet, en als ze het wel beseften geloofden ze niet dat dit kon gebeuren, want dit is waarlijk ongelooflijk.

Elias Khoury is vaak genoemd als mogelijke Nobelprijswinnaar. Hem zegt dat niets. Het houdt hem in ieder geval niet bezig wanneer hij schrijft. Voor de Palestijnse en Libanese literatuur zou het echter wel goed zijn. Grote romans zijn in staat een verhaal te vertellen dat een diepere indruk maakt dan geschiedenisboeken. Ongetwijfeld een van de redenen voor Israël om dichters, schrijvers en intellectuelen op de korrel te nemen. Hopelijk kan deze Hebreeuwse vertaling iets bijdragen om de afwezigheid van de Palestijnen in de Israëlische psyche te verminderen. Alleen al de verwijzing “Israëlische Arabieren” is een miskenning van hun bestaan. “Eerst werd hun land gestolen en alsof dat nog niet genoeg was pakten de Israëliërs ook hun naam af“, aldus Khoury.

Engelbert Luitsz

* Ghassan Kanafani was een beroemde Palestijnse schrijver die in 1972 door de Israëlische geheime dienst de Mossad werd vermoord.

Maya Sela, A boycott on institutions is a good thing for Israelis

Guy Mannes-Abbott, Elias Khoury: Myth and memory in the Middle East

London Review of Books, Jeremy Harding goes to Beirut to meet the novelist Elias Khoury

8 comments for “Elias Khoury: De Palestijnen beseften het niet

  1. janfreak
    June 9, 2014 at 11:54 pm

    Ghassan Kanafani was een beroemde Palestijnse schrijver die in 1972 door de Israëlische geheime dienst de Mossad werd vermoord. Dat klopt, maar eigenlijk zou hier dan ook horen te staan dat hij woordvoerder was van het Popular Front for the Liberation of Palestine, dat vlak daarvoor een aanslag had gepleegd op het vliegveld Lod waarbij 26 mensen omkwamen en die opgeëist werd door de PFLP.

    • June 9, 2014 at 11:59 pm

      U bedoelt dat de Palestijnen elke jood mogen vermoorden na weer een zionistische aanslag? Ze zijn allemaal in het leger geweest en zijn dus lid van de club.

      • janfreak
        June 10, 2014 at 2:29 am

        Ghassan Kanafani was niet zomaar een willekeurige Palestijn, maar de woordvoerder van het PFLP, en die club heeft de aanslag opgeëist van de aanslag op Lod. Het is dus niet zonder reden dat de Mossad hem geliquideerd heeft.

        • June 10, 2014 at 6:29 am

          Het gaat hier om een aanslag en of Kanafani daar verantwoordelijk voor was. Daar is nooit enig bewijs voor geleverd. Ook zijn jonge nichtje werd vermoord. De aanslag werd gepleegd door Japanners, niet door Kanafani.

          Als u deze praktijken goedkeurt vindt u kennelijk dat zionisten boven de wet staan. Dat je mensen mag vermoorden op basis van verdenkingen, zonder enige vorm van rechtspraak. Dat is het koloniale denken waarin het gewapende verzet van de slachtoffers “terrorisme” wordt genoemd, terwijl de veel ergere misdaden van de bezetter ons als legitieme acties worden verkocht.

          Het zionisme heeft duizend keer meer misdaden op z’n geweten dan alle Palestijnse “terroristen” bij elkaar, naast het feit dat zij de indringers en de bezetters zijn. Het overgrote deel van de Palestijnen die door Israël zijn vermoord is op geen enkele wijze in verband gebracht met gewelddadige acties. Maar dat kan u duidelijk niets schelen.

          Dit artikel gaat echter niet over Kanafani, maar over Khoury. Dus blijf bij de les.

        • June 10, 2014 at 1:19 pm

          Een redelijk discussie hier voeren is onmogelijk. Maar ik wens u succes, misschien bereikt u iets.

          • Aleid Blink
            June 10, 2014 at 1:26 pm

            Hoeveel bisjes krijgen we nog?

    • Aleid Blink
      June 10, 2014 at 8:58 am

      En hoeveel Palestijnse inwoners van Lod zijn vermoord in 1948 toen zij uit die stad verdreven werden. U, jf,, bewijst wat hierboven geschreven staat: de volledige asymetrie van de verhoudingen. Zionisten mogen Palestijnen aandoen wat zij willen, als Palestijnen zich daar tegen verzetten, zijn het terroristen.

  2. Wies de Winter
    June 10, 2014 at 10:29 am

    Voor Roos en Fatima:

    Het verdriet was verzameld in duizend vrouwen
    lijdensweg omringd door kussen van lente
    gebroken in splinters van geluid
    op de daken van onze tragedie
    elegie van ons moederland.

    Smekend om wijsheid van onze voorvaderen
    gevangenis, ballingschap een stille haven
    de geur van zout, de geur van verlangen
    daarachter de woestijn, het stroeve zand
    ….

Comments are closed.