Betrokkenheid als levensdoel

“Er is te veel geschiedenis en er zijn te veel profeten in dit kleine land.”
Mahmoud Darwish

mayaangelou

Waarom de gekooide vogel zingt

De hevige reacties op de Amerikaanse schrijfster en activiste Maya Angelou die gisteren op 86-jarige leeftijd overleed tonen maar weer eens aan hoe critici van de heersende elite aangepakt worden. Zelfs na hun dood.

In rechtse kringen werd ze uitgemaakt voor “racist”, “anti-Israël”, “anti-Amerikaans”, “terroristenvriend” en wat al niet. Ze werd als zwarte Amerikaanse geboren tijdens de Grote Depressie en heeft de discriminatie, de armoede en het racisme in de Verenigde Staten aan den lijve meegemaakt. Maar iets dreef haar kennelijk om hoe dan ook alles uit het leven te halen. Als prostituee, zangeres, actrice, schrijfster, journalist en uiteindelijk hoogleraar Amerikanistiek.

Haar eerste boek, I know why the caged bird sings, verscheen in 1969 en werd een internationaal succes. In de Verenigde Staten werd er vanuit bepaalde kringen van alles geprobeerd om haar boeken juist te verbieden op scholen en te weren uit bibliotheken. Haar huwelijk met een blanke man in 1951 had al voor veel opschudding gezorgd. In het land dat toen al bezig was overal in de wereld met behulp van zwaar geschut democratie te brengen, werd een gemengd huwelijk niet op prijs gesteld.

Ze kende beroemdheden als Malcolm X en Martin Luther King persoonlijk (King werd op haar verjaardag, 4 april 1968, vermoord). Haar eigen strijd voor rechtvaardigheid bleef niet beperkt tot de situatie in de Verenigde Staten, ze was als journalist ook zeer betrokken bij het dekolonisatieproces in Ghana en Egypte. Haar emotionele voordracht van een e-mail van Rachel Corrie, die in de Gazastrook werd vermoord met een Israëlische bulldozer, toont aan dat het bij haar geen selectieve verontwaardiging was, zoals we dat bij zoveel “progressieven” zien zodra Palestina in beeld komt. Het zal niemand verbazen dat het juist die morele integriteit is waardoor ze onder vuur kwam te liggen van de zionistenkliek.

Niet iedereen is bang

Ze past zo in het rijtje van mensen als Alice Walker, Desmond Tutu en Breyten Breytenbach. Mensen die uit ervaring spreken en in staat zijn boven hun eigen situatie uit te stijgen en de parallellen te zien met situaties elders in de wereld, zonder zich te laten beïnvloeden door politieke druk. Mensen voor wie de harde realiteit van onderdrukking geen “metafoor” is zoals Rachel Corrie zo treffend opmerkte, vlak voordat ze naar de Gazastrook vertrok.

Er is een interessante overeenkomst tussen Maya Angelou en Breyten Breytenbach. Breytenbach trouwde in Frankrijk met een vrouw van Vietnamese afkomst en kon toen niet terug naar Zuid-Afrika waar de Ontuchtwet seksuele relaties met een ander (lees: inferieur) ras verbood.

In 2002 had Breytenbach samen met een aantal prominenten een reis gemaakt naar de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook. Het gezelschap bestond onder anderen uit de Portugese Nobelprijswinnaar José Saramago, de Nigeriaanse Nobelprijswinnaar Wole Soyinka en de Amerikaanse schrijver Russell Banks. Dit was dus lang voor de gruwelen van Israëls aanval op Libanon in 2006 en die op de Gazastrook in 2008. Het was de tijd van Sharon. Wat de groep tijdens die korte reis zag vervulde hen met afgrijzen.

Breytenbach schreef een open brief aan Ariel Sharon, een van de ergste oorlogsmisdadigers van Israël. De voorspelbare reactie liet niet lang op zich wachten. Claude Lanzman zelf, een van de architecten van de holocaustindustrie, kreeg een lang essay in Frankrijks bekendste krant Le Monde geplaatst, waarin hij Breytenbach en diens reisgenoten beschuldigde van “virulent antisemitisme”. Opkomen voor de onderdrukten is prima, zolang het maar geen Palestijnen zijn. Ook Frans Timmermans heeft dat net nog eens duidelijk gemaakt in zijn “de joden voorop-speech“. Of dat bij Timmermans voortkomt uit angst of opportunisme laat ik in het midden.

Je verschuilen achter trauma’s uit het verleden om onrecht in het hier en nu goed te praten is verwerpelijk, “bijzonder hypocriet” zoals de filosoof Bertrand Russell vlak voor zijn dood schreef als reactie op Israëls voortgaande agressie na 1967. Ook Breytenbach ziet dit zo, niet alleen voor joden, maar voor elk volk dat veel ellende heeft meegemaakt.

Geen enkele hoeveelheid lijden – of het nu van de Tutsi, de Koerden, de Armeniërs, de Vietnamezen, de Bosniërs of de Palestijnen is – kan immuniteit verschaffen tegen een kritische beoordeling.

Maya Angelou heeft een respectabele leeftijd bereikt. Rachel Corrie mocht maar 23 worden. Binnen twee maanden na aankomst in de Gazastrook werd er met geweld een einde gemaakt aan haar leven. Kort voor haar vertrek uit de Verenigde Staten schreef ze een e-mail met een indrukwekkende tekst, die hier door Maya Angelou wordt voorgelezen.

De tekst van de e-mail uit januari 2003

*****

We werden allemaal geboren en eens gaan we allemaal dood. Tot op zekere hoogte waarschijnlijk alleen. Wat als ons alleen-zijn geen tragedie is? Wat als ons alleen-zijn ons in staat stelt de waarheid te spreken zonder angst? Wat als ons alleen-zijn ons in staat stelt risico’s te nemen – om de wereld als een dynamische aanwezigheid te ervaren – als iets veranderlijks, iets interactiefs?

Als ik in Bosnië of Rwanda zou wonen, of wie weet waar dan ook, dan zou een onnodige dood geen ver symbool voor mij zijn, geen metafoor, het zou de realiteit zijn.

En ik heb geen recht op deze metafoor. Maar ik gebruik hem om mezelf te troosten. Om een fractie van betekenis te geven aan iets enorms en onnodigs.

Dit besef. Dit besef dat ik mijn leven zal leiden in deze wereld waarin ik geprivilegieerd ben.

Ik kan het kokende water in Rusland niet afkoelen. Ik kan geen Picasso zijn. Ik kan geen Jezus zijn. Ik kan in mijn eentje de planeet niet redden.

Ik kan afwassen.

Rachel Corrie

*****

Geweldloze revolutie

Het geweldloze verzet wordt door Israël niet op dezelfde voet beantwoord in Palestina. We zagen het onlangs met de vernietiging van de vallei van de Tent of Nations bij Bethlehem – een centrum voor dialoog en vrede – door het Israëlische leger. We zien het wekelijks bij de demonstraties en eigenlijk dagelijks bij de ongelooflijke zelfbeheersing die de Palestijnen weten op te brengen tegenover de vernederingen, de diefstal en moorden waar ze mee te maken hebben.

John F. Kennedy zei het in 1962: “Zij die een vreedzame revolutie onmogelijk maken, maken een gewelddadige revolutie onvermijdelijk.”  Laten we hopen dat het niet zover hoeft te komen. Laten we de presidentjes en ministertjes, de economen en technocraten, de generaals en wapenhandelaars vergeten en ons richten op de mens. Maya Angelou en Rachel Corrie hebben een wezenlijke bijdrage geleverd en helpen anderen door te gaan met wat vaak een hopeloze strijd lijkt te zijn.

In een ode aan de grote Palestijnse dichter Mahmoud Darwish schrijft Breytenbach:

maar vergeet niet:
als ik eerder sterf dan jij
vertrouw ik jou het onmogelijke toe

Van de ene dichter tot de andere. Want voor een menswaardige revolutie zijn geen soldaten nodig.

Engelbert Luitsz

Lees het essay naar aanleiding van de dood van Mahmoud Darwish en de gedichten van Breyten Breytenbach hier.

Meer over Rachel Corrie, waaronder teksten van haar, hier.

6 comments for “Betrokkenheid als levensdoel

  1. piterfries
    May 29, 2014 at 3:27 pm

    ” het dekolonisatieproces in Ghana en Egypte.”

    Van Ghana weet ik weinig, van Egypte weet ik dat het VS kolonelsregime daar de baas speelt.
    Dat bracht, als in de Ukraine, de democratisch aan de macht gekomen regering neer.

    Verder nog iets over het oude Z Afrika.
    Dat stamt, stamde, uit de tijd dat kolonialisme nog doodgewoon was.
    Of zwart Z Afrika nu zoveel beter af is dan onder het Herrenvolk, kun je je afvragen.

    Israel stamt uit de tijd dat kolonialisme werd opgeruimd, en landroof en etnische zuivering als misdaden werden gezien.

    • Aleid Blink
      May 29, 2014 at 5:10 pm

      Er is onlangs een boek uitgekomen, waarvan ik naam van de schrijver niet meer weet, maar de titel des te beter: Sporen onder het asfalt. Het zijn die sporen die het zo moeilijk maken om van landen zonder goed geolied staatsapparaat en met een langdurige geschiedenis van geweld, een vreedzame natie te maken. We kunnen proberen die geschiedenis met allerlei mooie sausjes te overdekken, maar dan vergeten we dat het tijd kost tijd om niet alleen uiterlijk maar vooral ook innerlijk te veranderen in een gemeenschap. Die kan alleen met geduld en vlijt tot stand komen.

      Dit is een van de grote fouten die de zionisten hebben begaan: met geweld proberen een natie te stichten in een reeds bevolkt en hen vreemd land. Daar ligt de oorzaak voor dit na al die jaren voortdurende conflict. Zelfs deze goed ontwikkelde mensen hebben er moeite mee te begrijpen dat de mogelijkheid tot verandering uitsluitend bij jezelf ligt. Door dit van de ander verwachten en zelf niets doen, bereik je het tegenovergestelde. Rachel Corrie heeft dit, zo jong als ze was, goed begrepen.

      De gedachte dat landen als Egypte en Zuid-Afrika in een klap een goedwerkende democratie kunnen worden, is gebaseerd op illusies. Wanhoop nooit!

      • piterfries
        May 29, 2014 at 7:03 pm

        Wat zou een ‘goedwerkende democratie’ zijn ?
        Mijn idee is dat de zwarte Z Afrikanen, en eveneens de Islamitische Egyptenaren, best wat nationaal inkomen willen opofferen om zelfstandig te zijn zonder buitenlandse, in het Afrikaanse geval, blanke, overheersing.
        Desnoods autochtone overheersing.
        Wat ik opmaak uit mensen die Z Afrika goed kennen, blanken, al dan niet helaas, is, dat het daar nu een veel grotere bende is, dan onder de blanke apartheid.
        Maar ik zou (ook ?) best wat nationaal inkomen willen opofferen om ons vrij te maken van de EU bezetting.
        Mensen zijn rare wezens, ze zijn bereid veel, tot hun leven, op te geven voor idealen, vrijheid.
        De zionisten lijken dat niet in de gaten te hebben gehad t.a.v. Palestijnen.

  2. Aleid Blink
    May 29, 2014 at 11:47 pm

    Hoezo EU-bezetting? Weet u wel wat u zegt? We kunnen de immense vrijheid die we hier nu hebben, niet eens aan. En hoeveel van uw inkomen bent u bereid op te offeren, zoveel dat dit gelijk staat met dat van de mensen in de door u genoemde landen?

    We genieten hier van een redelijk goed werkende democratie. Maar er blijft natuurlijk altijd wel wat te klagen.

    • piterfries
      May 30, 2014 at 7:37 pm

      Met Baudet zie ik de EU als een buitenlandse bezettingsmacht.
      En welke immense vrijheid heb je het over ?
      Censuur, of zelfcensuur, alom.
      Zag je ooit in één van de westerse media een reportage of artikel wat de VSEUNATO agressie tegen Rusland kritiseert ?
      Onze vrijheid van Brussel hoeft volgens mij niet zoveel te kosten dat we op Afrikaanse inkomens komen.
      Misschien zijn we beter uit dan de Chinese inkomens die Brussel wil.
      Wat bedoel je met ‘redelijk werkende democratie’, het negeren van het referendum van 2005, of dat er nu al jaren een regering aan de macht is, die misschien de steun heeft van twintig procent van de bevolking ?
      Het begrip ‘constructieve oppositie’ is Orwell speak, lijkt me.
      En inderdaad, een ‘regering’, die slechts een stel loopjongens is van een stel Brusselse machtswellustelingen, dat lijkt me reden tot klagen.
      De werkloosheid is nu rond één miljoen bij ons.
      Te meer reden tot klagen nu die idioten de laatste wereldoorlog riskeren.
      Een uitstekend boek is Thilo Sarrazin, ‘Europa braucht den Euro nicht, Wie uns politisches Wunschdenken in die Krise geführt hat’, 2012 München.
      Deze macro econoom, lid van het bestuur van de Bundesbank, werd dan ook meteen ontslagen.

  3. Aleid Blink
    May 31, 2014 at 9:14 am

    Het is zoals ik al zei, er valt altijd wel wat te klagen, maar ik geloof niet dat die speldenprik op de wereldkaart, Nederland genaamd, in z’n eentje nog iets in te brengen heeft. Maar ons verschil in denken zal wel met leeftijd en levenservaringen te maken hebben. Dat idee van een bezetting, mede door ons zelf, heeft in mijn ogen zeker ook iets demagogisch. M.n. op een site die zich richt tegen een echte bezetting, zoals ik ook nog meegemaakt heb en daarna jaren geleefd heb met de angst voor een volgende wereldoorlog, die nooit kwam. Dat die ooit zal komen lijkt me niet onwaarschijnlijk, maar dat ligt niet aan ‘die idioten’.

    Wat die censuur betreft, die blijkt niet uit vele kranten die ik lees. Natuurlijk zijn er steeds pogingen zaken onder de pet te houden, maar dat lukt hier nooit lang. Alles bijeen genomen is onze vrijheid zeer groot en deze wordt heus niet groter door het gebruik van opgezwollen taal.

Comments are closed.