De terreur van het lijden

gaza-ark

Gaza’s Ark, een symbool van hoop en rechtvaardigheid.

Hoe verziek je een kind

Wat bezielt ouders om jonge kinderen tijdens de meest kwetsbare periode van hun leven bloot te stellen aan verhalen over gruweldaden? In de aanloop naar vier mei worden we weer getrakteerd op uren vol verschrikkingen. Gisteren zond de NCRV een documentaire uit van een joods meisje uit Amsterdam dat dagelijks bezig is met de holocaust. Als een zware schaduw leek het verleden dat haar was ingeprent over haar leven te liggen. Ze kwam over als een leuk, intelligent kind, dus waar was het misgegaan?

Er kwam ook een jongen in voor die zich vol overgave op vechtsporten had gestort en enkele malen in beeld kwam terwijl hij vervaarlijk zwaaide met een angstaanjagend steekwapen. Het leek een obsessie. Niemand zou hem nog kunnen uitlachen of pesten. Ook hij had kennelijk door zijn opvoeding een link opgelegd gekregen tussen pesterijen en de holocaust. Iets wat je niet zelf hebt meegemaakt krijgt vaak een veel sterkere lading dan wanneer je je fantasie kunt toetsen aan de ervaring. Het deed bijna komisch aan, maar had ook iets beangstigends. Ik moest denken aan Robert de Niro in Cape Fear, waarin een vermeend onrecht iemand ertoe brengt wraak als de ultieme religie te gaan zien.

Eergisteren was de internationale Holocaust Herdenking. In de documentaire gisteren ging het over kinderen van de derde generatie na de holocaust. En in Amsterdam. Dus hoeveel erger zou het zijn in Israël? Over de overdreven, volgens sommigen zelfs perverse aandacht voor de holocaust in het Israëlische onderwijs en in de maatschappij als geheel is al veel geschreven. Over het feit dat juist Israël weigert universele lessen te trekken uit het verleden eveneens.

Stemmen uit Israël

Ik was dan ook blij dat er tenminste enkelen waren die zich in de pers duidelijk durfden uitspreken. Holocaust Memorial Day was aanvankelijk een ingetogen, 1-daagse herdenking, maar nu is het een “festival van een week” geworden, schreef Uri Misgav vorige week in de Israëlische krant Haaretz.

Als iemand ooit zou willen bestuderen hoe Israël is geïmplodeerd in een zwart gat van messiaans-slachtofferig ultranationalisme, dan is de evolutie van Holocaust Remembrance Day, of Yom Hashoah, een uitstekende metafoor.

De pijnlijke periode uit het verleden heeft een duidelijk religieuze dimensie gekregen. Scholen zijn verzadigd met verwijzingen naar de holocaust, jonge kinderen gaan op schoolreisje naar Polen, waar ze, gehuld in de Israëlische vlag, het lot van mensen uit een ver verleden moeten herbeleven. Streng religieuze vrouwen doen vervangende dienstplicht op lagere scholen om daar de allerjongsten ook zo snel mogelijk te traumatiseren. En daarna allemaal het leger in om te vechten tegen de nazi’s. Dat dat in de praktijk meestal Palestijnse kinderen blijken te zijn die onder een wrede bezetting zijn opgegroeid, is een detail waar maar weinigen zich zorgen over lijken te maken.

Ook een Israëlische moeder, Naomi Darom, uit haar woede in dezelfde krant. In Israël zijn er geen twee minuten stilte, daar moet het hele land het werk even neerleggen om staande het oorverdovende geluid van sirenes te ondergaan. Maar nu is het mooi geweest, vindt Darom: “Ze kunnen de pot op (to hell with…).” Als haar kinderen van 4,5 en 6,5 van school thuiskomen met de vraag “waarom er zoveel van ons zijn vermoord tijdens de Tweede Wereldoorlog”, is het haar duidelijk dat dit niet gezond kan zijn.

Ze kunnen de pot op met hun onderwijssysteem dat decennia lang de herinnering aan de holocaust heeft gebruikt om gehoorzame burgers te kweken en ongeremd militarisme in hen te voeden.

Ze stoort zich aan al die politici die zich dezer dagen nog eens extra profileren door de bevolking angst aan te jagen, alleen om hun eigen extremistische agenda’s te promoten. Ze stoort zich aan de manier waarop foto’s van ultra-orthodoxen en seculiere joden die niet deelnemen aan dit sacrale moment, worden gebruikt om schande van hen te spreken. Ze stoort zich aan het onrecht dat de Palestijnen al sinds 1948 wordt aangedaan.

De pot op met al die politici die de herinnering aan de holocaust hebben misbruikt om een ander volk decennia lang hun rechten te ontzeggen.

Haar moment van herdenking is niet het in de houding staan bij het gejank van sirenes, doch als ze haar moeder belt, die als kind van vijf de oorlog overleefde.

Universeel is politiek ongewenst

Wie herinnert zich nog het prachtige gedicht van de 15-jarige scholier Auke over zijn oudoom, twee jaar geleden? Dat mocht niet, dat kon niet. We mogen niet begrijpen, niet universeel denken, eigenlijk helemaal niet nadenken. We hebben maar te slikken wat ons door de strot geduwd wordt. De focus moet gericht blijven op het lijden van één groep, met vooral een politiek doel: het vergeten van het onrecht dat door leden van die groep in Palestina wordt begaan.

De Palestijnse genocide

Tegen een initiatief om op vier mei ook aandacht te schenken aan het lot van de Palestijnen werden direct maar liefst veertig bezwaren ingediend. Uit welke hoek die komen kunnen we wel raden. De kop van de Telegraaf spreekt boekdelen: Hilversumse moskee tart herdenking. Tart, het is niet te geloven. De locatie is geen synagoge, zelfs geen openbare ruimte, doch een moskee. Blijf er weg als het je niet bevalt, zou ik zeggen, en laat die mensen verder met rust. Of zal er weer een malloot van een zionistische 1-manspartij over komen vliegen om de onverlaten op het rechte pad te krijgen?

“We proberen zo zorgvuldig mogelijk om te gaan met alle belangen”, zegt burgemeester Broertjes van Hilversum. Ja, alle belangen van mensen die vinden dat zij alle belangen vertegenwoordigen.

Gaza’s Ark

Afgelopen nacht is de boot Gaza’s Ark vernield door een explosie, na een waarschuwing dat de opzichter zich uit de voeten moest maken, omdat de boot “aangevallen zou worden”. De boot, een oude vissersboot uit de Gazastrook, is eigendom van een internationale groep die aandacht wil vragen voor de onmenselijke blokkade van de strook. De bedoeling is het uitvoeren van Palestijnse producten, dus zelfs het idiote argument dat Israël eerder hanteerde om humanitaire konvooien te enteren, namelijk dat ze wapens zouden leveren, gaat hier niet op.

Nee, ik ga nergens meer naar kijken de komende tijd. Alleen indien er eindelijk eens exclusief aandacht komt voor het lot van de Roma, de Sinti, de Jehova’s getuigen, de homoseksuelen, de gehandicapten, de ouderen, de communisten, de mannen die de leeftijd hadden om aan het werk gesteld te kunnen worden en alleen om die reden zijn omgekomen, of van die tientallen miljoenen anderen die werden meegezogen in een ramp waar ze nooit om gevraagd hadden.

Als we het vertikken de noodzaak van een universele herdenking in te zien, verwordt vier mei tot een les in ontkenning. En daar doe ik niet aan mee.

Engelbert Luitsz

Naomi Darom, Why I didn’t stand for the siren

Uri Misgav, Where are you for Yom Hashoah?

Emily L. Hauser, Israel presents: How to politicize the Holocaust

 

5 comments for “De terreur van het lijden

  1. April 29, 2014 at 4:05 pm

    Als je niets aan 4 mei wilt doen is dat jouw goed recht.
    maar houd je wel een beetje in hoe anderen de doden gedenken.

    • Aleid Blink
      April 29, 2014 at 6:11 pm

      rjr, Wel eerst even goed lezen wat er staat, voordat u klaagt over iets wat niets met het artikel te maken heeft. Tenzij het er u alleen maar om gaat iets te zeggen, natuurlijk.

  2. Aleid Blink
    April 29, 2014 at 4:09 pm

    Vorige week vrijdag stond in NRC-Handelsblad in Boeken een interview met Pauline Micheels, schrijfster van het boek ‘Vandaag. Een oorlogsnovelle.’ Het gaat over ‘hoe leefden en voelden de 18.000 kinderen die werden weggevoerd uit Westerbork. Het boek van deze historica is een fictief verhaal over een 11-jarig joods jongetje. Pas toen men wist dat zijzelf ook joods is, werd het acceptabel gevonden dat zij hierover schreef.

    Het is een heel ander verhaal dan we doorgaans te horen krijgen. Vandaar dat ik het nu hier noem. Zij vertelt het ‘vanuit haar optiek hoe zij meent dat het in Westerbork is geweest’ en zonder te dramatiseren. Zij zegt: “Ik ben er desondanks van overtuigd dat het kampleven ook iets ontzettend simpels had, namelijk dat het leven er gewoon doorging. De mens wil altijd dat zijn leven doorgaat, want morgens is er weer een nieuwe dag. Dat geldt ook voor dat jongetje uit mijn boek. Hij moet in Westerbork ook naar school, speelt ook met zijn tennisballen en wil ook schaken. Als hij beseft dat hij in het kamp geen vriendjes meer heeft, zoekt hij nieuwe.” Etty Hillesum beschrijft ook in haar dagboek dit soort normaliteiten en dat is haar behoorlijk kwalijk genomen.

    Pauline Micheels gaat verder: “Bij kinderen in oorlogssituaties raakt het proces van volwassen worden in een stroomversnelling. Ze krijgen zo veel indrukken op zich af dat ze sneller rijpen dan kinderen die niet in zo’n situatie terechtkomen. Datzelfde gevoel had ik toen ik dit jongetje beschreef. Hij is enig kind en hield ook al toen hij kleiner was zijn ogen goed open.
    “In het kamp verdwijnt geleidelijk aan iedereen om hem heen. Zijn moeder, die in Amsterdam bij de joodsche Raad werkte, weet veel beter dan hij hoe er met mensen gesold wordt. Maar ze vertelt hem dat niet. Op zijn beurt zwijgt hij over pijnlijke zaken waarmee hij zijn moeder zou kunnen kwetsen. Over het lot van zijn vader bijvoorbeeld. Waar is die toch in Godsnaam gebleven? …”

    Zij verteld dat haar familie na de oorlog niet teruggekeerd is en zij dus uit een gezin komt zonder neefjes en nichtjes. “De oorlog was bij ons thuis wel vaak aanwezig. Het was altijd zo van ‘voor de oorlog, in de oorlog, na de oorlog’.

    De oorlog heeft haar van jongs af aan mateloos geïntrigeerd.
    Zij is voormalig medewerkster bij Oorlogsdocumentatie en mogelijk daarom daarbij terechtgekomen, zegt zij. Zij zegt een fan te zijn van het omstreden boek ‘Wij weten niets van hun lot’ van historicus Bart van den Boom, volgens wie grote aantallen joden en niet-joden weinig van de Endlösung wisten. “De mensen die later zeiden dat ze het wisten moeten heel pessimistisch van aard zijn geweest om zich zo iets gruwelijks voor te kunnen stellen. Dachau, Buchenwald, mensen doodslaan, joden en communisten aanpakken, dat was allemaal wel bekend. Maar de Endlösung? Dat kon niemand weten, dat was totaal onvoorstelbaar. Mijn critici hebben een enorme argwaan naar de motieven van anderen. Zo zit ik niet in elkaar.””

    Dit is een heel ander geluid dan gisteravond te horen was. Ik heb er maar kort naar gekeken, omdat ook ik genoeg gezien heb en meegemaakt heb en weet wat het is om onder voortdurende bedreiging te leven. Woonde zelf bij Putten en heb het dorp zien branden, wist wie er allemaal verdwenen waren en heb na de oorlog de opgepakte beulen van Amersfoort, die door Putten geleid werden en daar ontvangen waren met bakstenen en een fietspomp, met hun bebloede koppen langs zien marcheren. En als jong meisje al de film gezien die gemaakt was door mensen die de kampen toen binnenkwamen. De oorlog is, denk ik, voor iedereen uit die tijd een begrip; een nachtmerrie die nooit ver weg is.

    Denk eens aan de kinderen in Gaza, die dagelijks worden bestookt door vliegtuigen die expres boven het gebied door de geluidsbarrière gaan, onzichtbare drones en de granaten die uit het niets op hen neerkomen, zien hoe hun werkeloze vaders depressief worden en voor wie zelf ook geen ander perspectief is dan de wereld waarin zij leven. En de kinderen op de West Bank die ook nooit vrede hebben gekend en dingen meemaken die men hier niet wil weten.

    Vanmorgen las ik in de krant dat onze minister van Buitenlandse Zaken in de VS is voor de onthulling van een loot van de kastanjeboom in de tuin van het Anne Frankhuis. Wanneer houdt deze gekte eens op, zeg ik met die Israëlische vrouw.

  3. janfreak
    April 29, 2014 at 4:16 pm

    Dat angstaanjagende steekwapen heeft een naam, Trident. Het was een geliefd wapen bij de gladiator die met een net vocht (retiarus) en zijn slachtoffer er mee doodde in het oude Rome.

  4. piterfries
    April 29, 2014 at 7:24 pm

    De voortdurende jodenvervolging propaganda heeft primair tot doel de joodse terreur tegen de Palestijnen te rechtvaardigen.
    Die propaganda heeft uiteraard ook negatieve kanten.
    Een zeer interessant boek is Dan Jacobson, ‘Heshels Rijk Familiekroniek’, Amsterdam 1998.
    Het gaat over hoe de Litauers hun joodse landgenoten uitmoordden nog voor de Duitsers er waren.
    Het interessante van dit boek, net als soortgelijke boeken, is wat er niet in staat.
    En dat is het antwoord op de vraag ‘waarom haatten de Litauers de Litause joden zozeer dat heel veel dorpen hun joden doodschoten, op open plekken in het bos’ ?
    Soortgelijke verhalen, met foto’s tref je aan bij Christopher R. Browning, ‘Ordinary Men, Reserve Police Battalion 101 and the Final Solution in Poland’, 1992, 2001, London en bij Jan T. Gross, ‘Neighbours, The Destruction of the Jewish Community in Jedwabne, Poland, 1941’, 2003, London.
    Is het mogelijk dat het hedendaagse Israel het antwoord geeft ?

Comments are closed.