Nathan Birnbaum, bedenker van de term zionisme

Birnbaum_Nathan

Nathan Birnbaum

Op 2 april 1937 overleed Nathan Birnbaum, een van de grondleggers van het zionisme. De Israëlische krant Haaretz besteedde gisteren een kort artikel aan hem, want zo onbekend als hij tegenwoordig is, zo beroemd was hij tijdens zijn leven.

De wandel van Birnbaum illustreert goed het identiteitsprobleem waar joden mee worstelden (en nog worstelen). Men onderscheidt drie periodes in zijn leven: een politiek zionistische, een cultureel zionistische en een orthodox-religieuze. Hij had weliswaar een orthodox-religieuze opvoeding genoten, maar ging Rechten, Filosofie en Oosterse Studies studeren. Niet iemand die zich blind staart op de Talmoed dus.

Al in 1883 richtte Birnbaum Kadima (Voorwaarts) op, een zionistische studentenorganisatie. Gezien Birnbaums culturele insteek is het wel ironisch dat de Israëlische oorlogsmisdadiger Ariel Sharon in 2005 een politieke partij oprichtte met dezelfde naam. Voorwaarts was niet echt zijn beleid, althans niet alleen, ook zijwaarts moest er zoveel mogelijk gekoloniseerd worden.

Birnbaum zag niet niets in assimilatie (wat we tegenwoordig integratie zouden noemen), hij wilde een sterke joodse aanwezigheid, waarbij het Jiddisch een cruciale rol speelde. En hij zag daarvoor meer mogelijkheden in Oost-Europa dan in Palestina. Nadat hij aanvankelijk was omarmd door het Eerste Zionistische Congres van 1897 kreeg hij al snel problemen met de negatieve visie van de zionisten op de joden in de diaspora en hun exclusieve en agressieve partijpolitiek.

Hij gaf een tijdschrift uit dat Auto-Emancipatie! (Selbstemanzipation!) heette, een verwijzing naar een pamflet van Leo Pinsker uit 1882. De artikelen werden grotendeels door hemzelf geschreven en daarin kwamen voor het eerst de termen zionist en zionisme voor. Diezelfde Pinsker – een arts – had al eens bepaald dat antisemitisme een psychische, ongeneeslijke aandoening is waaraan alle niet-joden lijden. Verbazingwekkend dat een man met een brede algemene ontwikkeling zich aansluit bij zo’n kleingeestig individu.

Ook in zijn orthodoxe periode was Birnbaum geen zionist, want toen was het al duidelijk dat zionisme politiek zionisme betekende. Dat verklaart waarom hij in de vergetelheid is geraakt. Hij was een denker en worstelde met de joodse identiteit, dat was zijn leven. Hij had niet zoals Albert Einstein een andere pijl op zijn boog waarmee het zionistische project kon pronken. De naamgever verdwijnt omdat hij niet hard genoeg was en geen toegevoegde waarde heeft voor de propaganda.

In 1933 vluchtte Birnbaum vanuit Berlijn, waar hij sinds 1911 had gewoond, naar Nederland,waar hij in 1937 in Scheveningen overleed. Sindsdien hebben de zionisten de agenda en de media bepaald. Zijn visie van een joods nationalisme dat niet gebaseerd was op etnische zuivering en verachting van de ander is er nooit gekomen.

Hij zal nooit begrepen hebben wat hij heeft aangericht met het bedenken van de term zionisme. De term is een eigen leven gaan leiden, weinigen in Israël of daarbuiten zullen zich afvragen wat dat nu precies betekent. Maar het is een geducht propagandawapen gebleken: zionisme moet alles goedpraten wat Israël doet en kritiek, zelfs op de uitwassen van het politiek zionisme, is kritiek op alle joden.

De oplossing van het conflict moet misschien niet gezocht worden in een historische, etnische, religieuze, militaire of geografische analyse: het vinden van het juiste woord zou de sleutel kunnen zijn.

Engelbert Luitsz

20 comments for “Nathan Birnbaum, bedenker van de term zionisme

  1. April 3, 2014 at 9:36 pm

    Aangezien Sharon niet is veroordeeld is het gepast om wat bescheidener over hem te spreken.

  2. Weduwe de Wit Ootjens
    April 4, 2014 at 6:45 am

    Ik heb voor de oorlog een Birnbaum gekend in Scheveningen. Het kan ook nog net ‘s Gravenhage zijn geweest, het was in ieder geval in het Belgisch Park. Ik dacht Leuvensestraat, in ieder geval vlakbij het Belgisch Plein. Een charmante man, hij liep altijd een beetje gebogen met een stok.
    Of het DE Birnbaum was? Geen idee.

    • April 5, 2014 at 8:21 am

      Karen Pomer schreef:
      After the rise of Nazism in 1933, with the aid of my grandfather Henri B. van Leeuwen, Birnbaum and his family, left Germany for Scheveningen, Netherlands. Together along with Daniel Wolf, they co-edited and published Der Ruf (“The Call”), a platform for their anti-Zionism ideas.
      Over Henri B. van Leeuwen is ook al weinig te vinden. Birnbaum had inderdaad een stok.
      Foto Van Leeuwen (links) en Birnbaum, ca. 1933 in Scheveningen. Copyright Karen Pomer.
      Van Leeuwen Birnbaum

  3. Aleid Blink
    April 4, 2014 at 9:17 am

    rjr, Vreemde redenatie houdt u er opna. Begrijpt u zelf wel wat u zegt. Sharon is nooit door een rechter veroordeeld, net als bv. Hitler en nog een paar andere oorlogsmisdadigers.

    • piterfries
      April 5, 2014 at 8:39 am

      Het is je nog niet opgevallen dat alleen verliezers oorlogsmisdadigers zijn.

  4. April 4, 2014 at 1:59 pm

    Aleid, ik maak tevens ook geen vergelijkingen met Hitler. Althans,dat probeer ik.

    • ReggieRoning
      April 4, 2014 at 2:38 pm

      Prima dat je dat niet doet maar ondertussen negeer je Aleids punt dat het niet veroordeeld zijn an sich niet impliceerd dat daarmee iemand geen (oorlogs)misdadiger kan zijn. Oftewel alweer geen steekhoudend argument Reine.

      • April 4, 2014 at 5:02 pm

        Natuurlijk, Reggie, kan Sharon een misdadiger zijn geweest maar zolang hij, ik of jij niet veroordeeld is past ons bescheidenheid en terughoudendheid.

        • ReggieRoning
          April 4, 2014 at 6:55 pm

          Hij, ik, jij…en óók de Palestijnen Reine. Die laatsten veroordeel jij met je reacties alhier meestal bij voorbaat. Tegen Sharon is en was er genoeg bewijs om hem voor jaren op te sluiten. Het is alleen nooit tot een veroordeling gekomen. Zoals dat wel vaker gebeurd op deze echelons. Als men daaraan zou beginnen, zouden ze om consequent te kunnen blijven alle Israëlische leiders (in het heden of het verleden) moeten veroordelen. Wil iemand daar bezwaar tegen tekenen? Ik kan er niet zo eentje opnoemen.

          Maar dit hoef ik jouw allemaal niet te vertellen Reine, Dit weet jij natuurlijk allemaal al wel maar je hebt immers duidelijk al kleur bekent. En zoals al door anderen hier opgemerkt, bezigt bent de boel te verstoren.

          • April 4, 2014 at 7:06 pm

            De Palestijnen zijn me even lief als de Nederlanders.
            Maar bepaalde lieden doen me teveel denken aan Holleeder,, Mierenet, Van Zon en Van der Graaf.
            Die lui horen vast te zitten.

  5. Egbert Talens, Zutphen
    April 4, 2014 at 3:04 pm

    Opmerkelijk, zo vaak hier gereageerd wordt op bijzaken, waardoor het aangesneden onderwerp dan buiten beschouwing blijft. Mogelijk gebeurt dat om de aandacht af te leiden van het onderwerp in kwestie, maar er kunnen nog tal van andere bedoelingen mee gemoeid zijn, of er achter schuil gaan…

    Wat Nathan Birnbaum betreft: in mijn boek, op pagina 23, heb ik professor in de Joodse Geschiedenis Anita Shapira opgevoerd, die in haar boek ‘Land and Power’ op pagina 11 opmerkt dat ook zij, net als Chaim Weizmann, ervan uitgaat dat NB de uitdrukking zionisme muntte: “Nathan Birnbaum coined the expression zionism”…

    Overigens werd mijn observatie dat zionisme, wil de discussie overzichtelijk blijven, in twee componenten gesplitst [moet] worden: het niet-politieke zionisme en het politieke zionisme, mij niet door iedereen in dank afgenomen. Iemand schreef dat er van enig verschil helemaal geen sprake is. Het doet mij daarom deugd dat elders, ook hier bij EL, wel degelijk van dit onderscheid wordt uitgegaan.

    • April 4, 2014 at 5:21 pm

      Egbert, de belangrijkste ondertoon van dit artikel en overigens vrijwel alle artikelen van deze schrijver is het verwijt aan de israelische politiek dat zij niet goed omgaan met de arabische belangen. Vanuit de 20e eeuwse geschiedenis worden verbanden gezocht naar de hedendaagse situatie.
      ik oordeel de situatie in israel ook als buitengewoon gespannen en de privileges van de kolonisten zijn zeker ergerniswekkend. Toch vind ik het niet verstandig om een verkeerde bejegening naar wijlen Sharon te plegen. Het is storend en declasseert het artikel.

      • Arjan Fernhout
        April 4, 2014 at 5:49 pm

        Klopt. Jij bent dood en Sharon leeft.

        • April 4, 2014 at 6:10 pm

          Ok, dan laat ik mijn lijk stinken op jouw blog.

  6. joost tibosch sr
    April 5, 2014 at 2:04 am

    Wilders heeft gister in een arabische krant met misplaatste dapperheid zijn megalomane idee verkondigt dat islam een totalitaire ideologie is. Hij begrijpt nog steeds niet dat je moslimterroristen wel mag discriminerebn maar de godsdienst islam niet. Het komt niet bij hem op om jodendom, ook onterecht, een totalitaire ideologie te noemen. Maar neo-zionisten die andermans land bezetten mag je ,als moslimterroristen, evengoed de wacht aanzeggen. Maar ook dat doet een neo-zionistische Wilders natuurlijk niet.

    • piterfries
      April 5, 2014 at 8:35 am

      Terrorisme is de strategie van de zwakke.
      Alle bezetters noemden verzet terrorisme, Mandela was ooit een terrorist, de Britten noemden de Mau Mau terroristen, en de Duitsers noemden het Nederlandse verzet terrorisme.
      Verder, degenen die het VS verhaal over 11 sept doorzien halen helemaal hun schouders op bij het gebruik van het woord terrorisme.

      Overigens heeft Wilders enigszins gelijk, de Islam, dat wil zeggen het behoudende deel van de Islam, is in zoverre totalitair dat men geen verschil wil tussen kerk en staat.

      Niet veel bijzonders overigens, de Britten stichtten een eigen godsdienst om pauselijke interventie in Britse aangelegenheden te stoppen.
      De joodse en de daarvan afgeleide godsdiensten zijn totalitair, je ziet dat t.a.v. de joden helaas het beste in Israel.

      Zo komen we terug op het zionisme, dat Palestina niet leeg was gebleven na het vertrek van de joden een 1800 jaar eerder, dat interesseerde de zionisten niet.
      Bij zionistische bijeenkomsten, waar het verdrijven van de Palestijnen werd besproken, kregen de stenografen opdracht de pen even niet te gebruiken.

      • Egbert Talens, Zutphen
        April 5, 2014 at 11:03 pm

        Kunt u die observatie, of wat is het, hard maken met feitelijke gegevens?

      • Egbert Talens, Zutphen
        April 6, 2014 at 12:39 pm

        Excuus, piterfries; mijn vraag was niet gericht genoeg. Vandaar mijn nieuwe vraag: kunt u met feitelijke gegevens hard maken dát bij zionistische bijeenkomsten het verdrijven van de Palestijnen werd besproken en dát de stenografen daarbij de opdracht kregen de pen even niet te gebruiken?

      • Egbert Talens, Zutphen
        April 8, 2014 at 3:18 pm

        Met behulp van wat u schrijft onder ‘Een Israëlisch-Amerikaanse president?’, kwam ik bij Mearsheimer en Walt op pagina 130 (Nederlandse vertaling, 2007) deze zin tegen: “”Verder stilstaand bij hoe ‘ontzettend gevoelig’ het onderwerp van relocatie lag voor Israëls grondleggers, merkt Benny Morris op dat ‘het een algemene gewoonte was binnen zionistische groeperingen om notulisten opdracht te geven “even pauze te nemen” zodat de discussie over dit onderwerp niet op papier werd gezet.””

        Het kostte mij wel ruim een uur die passage boven water te krijgen, maar ergens meen ik dat toch nog als een flinke prestatie te mogen beschouwen, als men bedenkt dat het boek van M&W niet minder dan 600 pagina’s beslaat. Whatever, ik ben u, piterfries, erkentelijk voor de tip en de opmerking in casu. Ik zou in deze nog veel verder willen en kunnen uitweiden, maar besluit toch maar tot ‘kill your darling’, een journalistieke gedragsregel…

        • Aleid Blink
          April 8, 2014 at 5:14 pm

          Zeker is dat een prestatie. Ik had het boek al in de hand toen ik dit las en was opgelucht dat ik deze dikke pil niet hoefde door te spitten.

          Overigens merk ik dat ik, zodra ik in zo’n boek ga zitten lezen, fysiek onpasselijk word van de rücksichtloskeit van de zionistische politiek, reden waarom ik er steeds minder toe komt hierover te lezen. De jaren die ik in de bezette gebieden heb doorgebracht, hebben blijkbaar hun tol geëist. De korte artikelen die op deze site verschijnen en ook die te vinden zijn op de site van Gush Shalom en natuurlijk niet te vergeten die van de onvolprezen Uri Avneri houden me echter goed op de hoogte van de ontwikkelingen daar, of liever de treurige, door Israël veroorzaakte stagnatie die deze staat uiteindelijk toch de kop zal kosten.

Comments are closed.