Een tijd voor empathie (fuck you)

We zijn in angstaanjagende mate groepsdieren. Aangezien politieke leiders meesters in de massapsychologie zijn, hebben mensen in de loop van de geschiedenis steeds weer hun leiders massaal gevolgd in krankzinnige avonturen.
Frans de Waal

house_demolition

Identificatie met de joodse staat leidt tot inhumaan gedrag

Je moet het ze nageven: de spindoctors van het Nieuwe Midden-Oosten zijn uitermate efficiënt. Op basis van een relatief miezerig incident wordt er een wereldwijde campagne opgezet om de “internationale gemeenschap” mee te slepen in een nieuwe oorlog die volgens nogal wat experts kan escaleren tot een dimensie die we nog niet hebben meegemaakt in de circa zes miljoen jaar dat de aarde ons gastvrijheid heeft verleend.

Ja, het is ingewikkeld. Dat is belangrijk voor de propaganda. Problemen oplossen kost erg veel energie. Uit een komkommertijdonderzoekje, Stapel waardig, bleek dat mensen dommer worden van geldzorgen. Maar het is natuurlijk waar dat energie die naar het oplossen van problemen gaat, niet aan andere dingen besteed kan worden. “Ik kan er niet meer tegen!”, is een bekende wanhoopskreet uit de relationele sfeer. Het betekent zoveel als: ik begrijp niet wat er gebeurt en het vruchteloos bezig blijven met dit probleem kost zoveel energie dat ik er ongelukkig van word. Gelukkig zijn lijkt evolutionair een luxe, het eerste slachtoffer wanneer er problemen opdoemen. Een beetje zoals onze handen en voeten als eerste bevriezen in de kou, als gevolg van het feit dat de prioriteit ligt bij het beschermen van de vitale organen.

Empathie

Koppel je complexiteit aan verschrikkelijke gebeurtenissen, dan is er nog een extra reden om tot een snelle oplossing te komen. Naast “rationele depressie” is er dan ook “emotionele depressie“. Dat gebeurt overal om ons heen, zonder dat we er erg in hebben. De reden voor dat onbegrip zou ook wel eens gelegen kunnen zijn in ons vermogen tot empathie. Volgens Frans de Waal is de basis van empathie het overnemen van kenmerken of gedrag van de ander. Een basale vorm is de aanstekelijkheid van gapen of lachen. Het wordt echter problematisch als we te maken krijgen met zaken die we niet in onszelf kunnen of willen zien, zoals cynische manipulatie van groepen – en zelfs hele landen – die leidt tot bloedvergieten.

Korte ‘Verhandeling over de methode’

Als je er zoals ik van overtuigd bent dat er gewetenloze lieden zijn die letterlijk alles zullen doen voor macht, dan kun je je ook dit scenario voorstellen: land A wil land B overnemen, maar daar is geen goede reden voor. Wat doet land A? Ze beginnen in het geheim een opstand in land B. Na verloop van tijd vallen er zoveel slachtoffers, komen er zoveel verhalen over vluchtelingen, dat land A een campagne kan starten in de officiële media waarbij de boodschap is: het is onze morele plicht hier in te grijpen, wat hier gebeurt kan de internationale gemeenschap niet tolereren, dit is een morele obsceniteit om met John Kerry te spreken. Het doel hiervan is de oppositie monddood maken. Als mensen het overzicht compleet kwijt zijn en alleen nog ellende zien, zullen ze eerder geneigd zijn te zeggen: “Er moet iets gebeuren, wat dan ook!”
En land A kan nu met steun van een deel van de publieke opinie het karwei afmaken.

Empathie versus technocratie

In Een tijd voor empathie zet De Waal twee voorbeelden naast elkaar die goed illustreren hoezeer een en dezelfde realiteit op twee radicaal verschillende manieren tegemoet getreden wordt. De Amerikanen hebben het maar al te graag over hun eigen doden als het offer dat ze brengen voor de democratie. Toen Donald Rumsfeld gevraagd werd waarom er nauwelijks gesproken werd over oneindig grotere aantallen slachtoffers aan de andere kant (in Irak), reageerde hij: “Ach, wij tellen geen lijken van andere mensen.” Aan de andere kant noemt De Waal Yosef Lapid die in 2004, toen hij nog minister van Justitie was in Israël, reageerde op beelden van een Palestijnse vrouw die door de ruïnes van haar huis kroop, op zoek naar haar medicijnen. Lapid: “Wat zou ik zeggen als dat mijn grootmoeder was?” De vader van Lapid was vermoord in een concentratiekamp. Hij stond in Israël bepaald niet bekend als “linkse rakker”, maar hij had de moed parallellen te trekken die de woede van de gevestigde orde opwekten. Lapid overleed in 2008.

Identiteit

Er verscheen vandaag een column in de krant Ha’aretz van de hand van Yossi Sarid, een bekende commentator en ex-politicus. De titel “Wie is een jood? Wie ben ik?” doet al meteen het ergste vermoeden. Als joden gaan twijfelen aan hun jood-zijn moet er wel iets aan de hand zijn. Zoals steeds meer Israëlische oudgedienden is ook Sarid tot de conclusie gekomen dat de manier waarop Israël zich heeft ontwikkeld niets te maken heeft met het jodendom. Je kunt – en moet als je het mij vraagt – discussiëren over de (goede) bedoelingen van eerste zionisten, maar het staat buiten kijf dat het Israël dat eruit is voortgekomen een bekrompen, racistisch en gewelddadig land is.

Empathie werkt zoals gezegd alleen als er een bepaalde mate van overeenkomst is, wij gaan niet vliegen als we een vogel het luchtruim zien kiezen. Opvoeding speelt daarin een grote rol en bepaalt onder andere in welke mate je openstaat voor mensen met een ander geloof, een andere huidskleur, of andere politieke ideeën. Sarid verwoordt dit prachtig in een jeugdherinnering:

Tijdens het Poerimfeest maakte ik zoveel mogelijk kabaal met mijn ratel om de vijanden van de joden te verdrijven en met Pasen goot ik mijn toorn uit over de gojim.

Maar nu hij ouder en wijzer is vraagt hij zich af wat dat te betekenen heeft in het licht van wat hij allemaal heeft zien gebeuren in de joodse staat (Sarid is 62). “We spreken allemaal Hebreeuws”, schrijft hij, “maar toch spreken we niet dezelfde taal. Er zijn nog maar weinig ideeën en waarden over die we gemeenschappelijk hebben.”

Onlangs werd er een wetsvoorstel gelanceerd door onder andere de Likoedpartij om eindelijk bij wet vast te leggen dat Israël een joodse staat is. Israël heeft om begrijpelijke redenen geen grondwet (dat zou discriminatie bemoeilijken), maar wel zogenoemde basiswetten waarin fundamentele staatszaken zijn geregeld. Deze Jewish State Law was de druppel voor Sarid. Nooit eerder had hij zich afgevraagd of hij zijn identiteit moest veranderen, zegt hij, net zomin als Hamlet, ook al realiseerde hij zich dat er iets rot was in de staat.

Maar nu zelfs de schijn van democratie wordt opgeheven is het voor iedereen met een geweten moeilijk geworden zich nog te identificeren met de staat Israël.

Wie zou een joodse gemeenschap kiezen voor wie democratie net zo pijnlijk is als psoriasis?

Fuck you

Onvoorstelbare menselijke tragedies die met gewetenloze precisie worden voorbereid door propagandisten, opvoeders en politici in opdracht van degenen die achter de schermen aan de touwtjes trekken en die bijna niemand kent. Empathie zou een prachtig menselijk vermogen moeten zijn, maar in de handen van “de meesters van de massapsychologie” is het ook een dodelijk wapen.

Om toch met een vrolijke noot te kunnen eindigen heb ik dit opbeurende deuntje van Lily Allen maar even geleend. Als tegenwicht tegen de bovenmatig welbespraakte hypocriet Obama en zijn autocuekliek, zal ik maar zeggen. Soms zeggen twee woorden meer dan een dik boek.

You say you think we need to go to war
Well, you’re already in one
‘Cause it’s people like you that need to get slew
No one wants your opinion

Fuck you, fuck you very, very much

Engelbert Luitsz