Het charedisch jodendom: manna uit de hemel

De HEER zei tegen Mozes: ‘Ik zal voor jullie brood uit de hemel laten regenen.‘”
Exodus 16:4

charedische joden

Het Britse Prospect Magazine is altijd goed voor interessante achtergrondartikelen. Ook zij maakten de balans op van hun publicaties in 2012 en kwamen met een top 10. Twee daarvan gaan over Israël/Palestina. Een hoge score gezien het feit dat Prospect Magazine niet speciaal gericht is op het Midden-Oosten.Het eerste artikel is een analyse van de situatie in Palestina. Tom Phillips is de voormalige Britse ambassadeur voor Saoedi-Arabië en Israël. Na zes jaar dienst gedaan te hebben in de regio nam hij afscheid met de overtuiging dat de kans op een oplossing alleen maar verder weg lijkt te zijn. Met tien spelregels geeft hij aan waar volgens hem de schoen wringt.Het tweede is van de historicus Gershom Gorenberg. Het gaat over de ultraconservatieven in Israël en hun invloed op de politiek.

Deel 1 ging over het artikel van Tom Phillips: Er komt misschien nooit vrede.

Vandaag deel 2 over het stuk van Gershom Gorenberg.

De charedische of ultraorthodoxe joden leven in geïsoleerde gemeenschappen en houden de moderne maatschappij op afstand. Ze vallen op door hun klederdracht, hun haardracht, hun eigen woonwijken en hun scholen, waar vooral heilige teksten bestudeerd worden. Ze trouwen jongen, krijgen veel kinderen, werken meestal niet en zijn voor het grootse deel vrijgesteld van de dienstplicht die voor zowel jongens als meisjes geldt in Israël.

Door hun – zelfgekozen – armoede zijn ze willige kandidaten om de nederzettingen in op de Westelijke Jordaanoever te bevolken. Hier krijgen ze immers zwaar gesubsidieerde huizen en kunnen ze zich makkelijk afsluiten van de rest van de maatschappij. Ongeveer 55% van deze families in Israël leven onder de armoedegrens.
Onder meer om die reden zijn de orthodoxe joden aanhangers van de rechtse Likoedpartij. Ze vormen, afhankelijk van hoe je ze precies definieert, ongeveer 10% van de Israëlische bevolking en zijn dus een strategische partner bij de verkiezingen. Dat blijkt ook uit de polls voor de komende verkiezingen, waarbij de combinatie van extreem-rechts en de religieuze partijen samen een grote meerderheid zullen halen.

Ze vormen echter ook een demografische tijdbom. Het gemiddelde Israëlische gezin bestaat uit 2.2 kinderen, de ultraorthodoxen zitten hier met 6.7 kinderen erg ver boven.Voeg daaraan toe dat hun opleiding voornamelijk bestaat uit religieuze vakken – Engels en maatschappijleer komen al helemaal niet voor – en het is duidelijk dat deze groep een enorme last betekent voor de economie. Deze moet groeien en dat wordt moeilijk met een steeds grotere bevolkingsgroep die niet kan of niet wil werken.
Daarnaast houden ze ook een strikte scheiding tussen de seksen in acht. Ook dit levert problemen op de werkvloer en in het leger, waar de ultraorthodoxen niet onder een vrouwelijk commandant willen dienen. In hun eigen onderwijs krijgen jongen en meisjes ook gescheiden les. Meisjes hebben over het algemeen een iets betere kans op de arbeidsmarkt, aangezien de thorastudie gezien wordt als een typisch mannelijke bezigheid. Daardoor krijgen meisjes iets meer les in algemene vakken.

Als je de charedische joden ziet zou je denken dat het overblijfselen zijn uit een religieuze oertijd. Niet is echter minder waar. Het is een recente uitvinding die ontstaan is in het moderne Israël als gevolg van een kortzichtige politiek. De sociale verandering in de 18e en 19e eeuw zorgden voor de opkomst van de ultraorthodoxe joden. Het was een reactie op de seculiere koers die veel joden kozen, ofwel in de vorm van assimilatie, ofwel als integratie met behoud van het joodse geloof als een privéaangelegenheid. In de twintigste eeuw zorgden onder meer het zionisme ervoor dat joden een etnische identiteit kregen en ontstond de idee van een (verzonnen) traditie. Tot die tijd was de traditie gewoon de manier waarop joden leefden en dat was zeer divers.  Nu werden het niet werken op de sabbat, het drie maal daags in het Hebreeuws bidden en het vasthouden aan de spijswetten een ideologie.

Ten tijde van de onafhankelijkheid van Israël vormden de charedische joden slechts een restant van ongebonden groepjes. Verbazend genoeg hadden ze in die tijd evenveel inbreng op de arbeidsmarkt, trouwden op dezelfde leeftijd als de gemiddelde, seculiere burger en kregen ook evenveel kinderen. Maar door regelingen van de overheid, waardoor ze met staatssteun hun religieuze studies konden voortzetten en vrijheid van onderwijs, waardoor ze hun eigen scholen kon opzetten, kwam er langzaamaan een hecht blok van ultraorthodoxe joden dat ook in snel tempo groeide.
Tegen het eind van de jaren 1970 werd het duidelijk dat de orthodoxe gemeenschap een factor van belang was bij de verkiezingen. Hierdoor kregen ze nog meer ruimte. In de jaren 1990 werd er werk gemaakt van het bouwen van nederzettingen voor de orthodoxe gemeenschap op de bezette Westelijke Jordaanoever. Zo dienden ze tenminste nog een maatschappelijk doel: het creëren van feiten op de grond om de grip op de bezetting te verstevigen.

Begin vorig jaar was er sprake van een nieuwe wet die het mogelijk moest maken om ook de ultraorthodoxen op te roepen voor het leger. Maar ondertussen was deze groep al zo’n belangrijke politieke factor geworden dat juist de seculiere Likoedpartij van Netanyahu dit tegenhield. Met het oog op komende coalities wilde hij deze groep niet van zich vervreemden. Gezien de zeer recente plannen om een nog agressievere nederzettingenpolitiek te voeren is het ook begrijpelijk dat deze groep goed van pas komt. Ze zijn door hun religieuze scholing niet in staat de onredelijkheid van de bezetting in te zien. Alles wordt verklaard vanuit een door God gegeven boodschap. Pas wanneer de economische last niet meer opweegt tegen de voordelen die gemotiveerde kolonisten met zich meebrengen, zal er iets kunnen veranderen. Het moet in Israël ook pijnlijk zijn voor jongens en meisjes die uit ethische overwegingen weigeren in dienst te gaan en daarvoor bestraft worden, terwijl ze zien hoe de orthodoxen geld toe krijgen om zich te onttrekken aan hun maatschappelijke plicht.
“Ouders hebben het recht hun kinderen op te voeden in overeenstemming met hun geloof,” schrijft Gershom, “maar dat recht moet afgewogen worden tegen het recht van het kind om in het eigen onderhoud te kunnen voorzien en om de wereld om zich heen te begrijpen.”

Het geval van de ultraorthodoxe joden is slechts één van de vele tegenstrijdigheden in de Israëlische samenleving. En afhankelijk van hoe de komende coalitie er precies uit zal zien is de kans dat deze situatie blijft voortbestaan zeer groot.

Engelbert Luitsz

Gershom Gorenberg: An Orthodox challenge

Trouw: Opnieuw ultra-orthodox protest tegen dienstplicht

NRC: Dienstplichtwet Israël die ultra-orthodoxen vrijwaart verlopen

Charedisch Jodendom (WikiPedia)

Zie ook de laatste polls

1 comment for “Het charedisch jodendom: manna uit de hemel

  1. joost tibosch sr
    January 6, 2013 at 5:08 pm

    Ben als christen en bijbelwetenschapper een verwoed bijbellezer. Ik vind het gruwelijk erg dat oude teksten, die indie tijd de betekenis van het menselijk leven proberente vatten, letterlijk uitgelegd worden alsof de waarheid uit de hemel valt. Vind het helemaal erg als men die waarheid dan misbruikt om zichzelf geweldig en anderen minder of helemaal niets waard te vinden. Met name in de vastgelopen politiek tussen israeli en palestijnen zou je zo wensen dat joden aan een profetische JHWH, die van alle mensen houdt, kunnen denken en moslims aan een Allah, warmhartig voor alle mensen!

Comments are closed.